अन्वय (anvaya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अन्वय m.
  (-यः)
	 1. Race,  lineage,  succession. 
	 2. Connexion,  acquaintance, 
intercourse.
	 3. the natural order or connexion of words in a sen-
tence or stanza.
	 4. The logical connexion of cause and effect,  or
proposition and conclusion. 
 E.
  अनु after,  इण् to go,  and अच् aff.
  

Capeller Eng

English

 अन्वय m.
  posterity,  race,  family
 connexion,  relation
°वत् adv.
  before one's eyes,  openly (lit.   in connexion with).

Yates

English

 अन्व_य (यः) 1.
m.
  Race
 connec-
tion
 order of words,  or of
cause and effect.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

अन्वय 	-	  anvaya 	-	 m.
  	-	 purport
उत्पत्तिप्रयोग 	-	  utpattiprayoga 	-	 m.
  	-	 purport
भाव 	-	  bhAva 	-	 m.
  	-	 purport
छन्दस् 	-	  chandas 	-	 n.
  	-	 purport
तात्पर्य 	-	  tAtparya 	-	 n.
  	-	 purport
सार्थ 	-	  sArtha 	-	 adj.
  	-	  having meaning or purport
शास्त्रार्थ 	-	  zAstrArtha 	-	 m.
  	-	  object or purport of a book
अपुष्टार्थ 	-	  apuSTArtha 	-	 adj.
  	-	  of irrelevant purport or meaning
अर्थान्तर 	-	  arthAntara 	-	 n.
  	-	  difference of meaning or purport
वेदान्ततात्पर्य 	-	  vedAntatAtparya 	-	 n.
  	-	  object or purport of the vedAnta
तात्पर्यनिर्णय 	-	  tAtparyanirNaya 	-	 m.
  	-	  ascertainment of meaning or purport

 
   अन्वय  anvaya  m.
   connection  
   अन्वय  anvaya  m.
   family   
   अन्वय  anvaya  m.
   logical connection of words  
   अन्वय  anvaya  m.
   association   
   अन्वय  anvaya  m.
   drift  
   अन्वय  anvaya  m.
   being linked to or concerned with   
   अन्वय  anvaya  m.
   lineage  
   अन्वय  anvaya  m.
   logical connection of cause and effect   
   अन्वय  anvaya  m.
   relation  
   अन्वय  anvaya  m.
   tenor   
   अन्वय  anvaya  m.
   natural order or connection of words in a sentence  
   अन्वय  anvaya  m.
   posterity   
   अन्वय  anvaya  m.
   or proposition and conclusion  
   अन्वय  anvaya  m.
   following   
   अन्वय  anvaya  m.
   purport  
   अन्वय  anvaya  m.
   syntax   
   अन्वय  anvaya  m.
   logical connection  
   अन्वय  anvaya  m.
   succession   
   अन्वय  anvaya  m.
   race  
   अन्वय  anvaya  m.
   construing   
   अन्वय  anvaya  m.
   concord  
   अन्वय  anvaya  m.
   natural order of words     
            

 
   अन्वय  anvaya m.
   drift   
   अपगच्छति  apagacchati verb 1  drift    
   विप्लवते  { विप्लु }  viplavate  { viplu } verb  drift about  
   हिमानीविशद  himAnIvizada adj.
   white as a snow-drift    
   विप्लुत  vipluta adj.
   drifted apart or asunder  
   विप्लावित  viplAvita adj.
   made to float or drift about     
            

 
   अन्वय  anvaya m.
   tenor    
   अनवानम्  anavAnam ind.
   steadily    
   यथाम्नातम्  yathAmnAtam ind.
   according to the tenor of the sacred text   
   यथाम्नायम्  yathAmnAyam ind.
   according to the tenor of the sacred text    

Wilson

English

 अन्वय
m.
  (-यः)
1 Race,  lineage,  succession. 
2 Connexion,  acquaintance,  intercourse.
3 The natural order or connexion of words in a sentence or stanza.
3 The logical connexion of cause and effect,  or proposition and conclusion. 
E.
  अनु after,  इण to go,  and अच् aff.
  

Apte

English

अन्वय [anvaya],  See under अन्वि.

अन्वयः [anvayḥ],  [इ कर्तरि भावे वा अच्]

Going after,  following
 follower,  retinue,  attendants
 का त्वमेकाकिनी भीरु निरन्वयजने वने Bk.*
  5.66.

Association,  connection,  relation
 गन्धः कटुकान्वयः =
  कटुकान्वितः.

The natural order or connection of words in a sentence,  construing grammatical order or relation
 पदानां परस्पराकाङ्क्षा योग्यता च,  or शब्दानां परस्परमर्थानुगमनम्
 तात्पर्याख्यां वृत्तिमाहुः पदार्थान्वय- बोधने S. D.
 logical connection of words,  अत्र (in the ex. तिष्ठतु सर्पिः) सर्पिःशब्दस्य स्थितिक्रियायामन्वयः P.
  VIII.3.44 Sk
 परस्परनिरपेक्षस्यानेकस्य एकस्मिन्नन्वयः समुच्चयः P.
 II.2.29 Sk.

Drift,  tenor,  purport.

Race,  family,  lineage
 रघूणामन्वयं वक्ष्ये R.*
  1.9, 12
3.27
12. 33
 अन्वयगुणः Mv.*
  4.22 virtue of my race.

Descendants,  posterity
 ताभ्य ऋते अन्वयः Y.*
  2.117
 स˚ along with the family or descendants
 Ms.*
  2.168
 जातस्तु गण्यते सो$त्र यः स्फुरत्यन्वयाधिकम् Pt.*
  1.27.

Logical connection of cause and effect,  logical continuance
 जन्माद्यस्य यतो$न्वयादितरतः Bhāg.*
  1.1.1.

Being seen (प्रत्यक्ष)
 स्यात्साहसं त्वन्वयवत् प्रसभं कर्म यत्कृतम् । निरन्वयं भवेत्स्तेयम्... Ms.*
  8.332.

(In Nyāya) Statement of the constant and invariable concomitance of the हेतु (middle term) and the साध्य (major term) of an Indian syllogism (हेतुसाध्ययोर्व्याप्तिरन्वयः). In the familiar instance पर्वतो वह्निमान् धूमवत्त्वात् the relation यत्र यत्र धूमस्तत्र तत्र वह्निः (wherever there is smoke there is fire) is called अन्वय or अन्वयव्याप्ति. अन्वय,  in fact,  corresponds to the universal A proposition of European logic 'All A is B.' The 'व्यतिरेकव्याप्ति' means an assertion of the concomitance of the absence of साध्य and the absence of हेतु (तदभावयोः हेत्वभावसाध्याभावयोः व्याप्तिः) and corresponds to the converted A proposition 'All not-B is not-A'
 or in Sanskrit यत्र यत्र वह्निर्नास्ति तत्र तत्र धूमो$पि नास्ति
 and a cause or हेतु is said to be connected with its effect by अन्वयव्यतिरेकव्याप्ति when both the affirmative and negative relations between the thing to be proved and the cause that proves can be equally asserted
 such a Hetu alone makes the argument perfectly sound and incapable of refutation.  This process of arriving at the Vyāpti or universal proposition corresponds to the methods of Agreement and Difference in Mill's Logic
 साध्ये निश्चितमन्वयेन घटितम् Mu.*
  5.1. Com.
    -आगत a.
  hereditary
 Pt.*
  1, 3
 ˚तं वैरम् Pt.*
  3. -ज्ञः a genealogist
 अथ स्तुते बन्दिभिरन्वयज्ञैः R.*
  6.8. -व्यतिरेक (˚कौ or ˚कम्)

positive and negative assertion
 agreement and contrariety or difference
 see above.

rule and exception.  -व्याप्तिः f.
  affirmative assertion or agreement,  affirmative universal.

Apte 1890

English

 अन्वय See under अन्वि. 

 अन्वयः [इ कर्तरि भावे वा अच्] 1 Going after,  following
 also,  follower,  retinue,  attendants
 का त्वमेकाकिनी भीरु निरन्वयजने वने Bk. 5. 66. 
2 Association,  connection,  relation
 गंधः कटुकान्वयः = कटुकान्वितः. 
3 The natural order or connection of words in a sentence,  construing,  grammatical order or relation
 पदानां परस्पराकांक्षा योग्यता च,  or शब्दानां परस्परमर्थानुगमनं
 तात्पर्याख्यां वृत्तिमाहुः पदार्थान्वयबोधने S. D
 logical connection of words,  अत्र (in the ex. तिष्ठतु सर्पिः) सर्पिःशब्दस्य स्थितिक्रियायामन्वयः P. VIII. 3. 44 Sk
 परस्परनिरपेक्षस्यानेकस्य एकस्मिन्नन्वयः समुच्चयः P. II. 2. 29 Sk. 
4 Drift,  tenor,  purport. 
5 Race,  family,  lineage
 रघूणामन्वयं वक्ष्ये R. 1. 9,  12
 3. 27
 12. 33
 अन्वयगुणः Mv. 4. 22 virtue of my race. 
6 Descendants,  posterity
 ताभ्य ऋते अन्वयः Y. 2. 117
 स° along with the family or descendants
 Ms. 2. 168
 Pt. 1. 27. 
7 Logical connection of cause and effect,  logical continuance
 जन्माद्यस्य यतोऽन्वयादितरतः Bhāg. 
8 Being seen (प्रत्यक्ष)
 स्यात्साहसं त्वन्वयवत् प्रसभं कर्म यत्कृतं । निरन्वयं भवेत्स्तेयं Ms. 8. 332. 
9 (In Nyāya) Statement of the constant and invariable concomitance of the हेतु (middle term) and the साध्य (major term) of an Indian syllogism (हेतुसाध्ययोर्व्याप्तिरन्वयः). In the familiar instance पर्वतो वह्निमान् धूमवत्त्वात् the relation यत्र यत्र धूमस्तत्र तत्र वह्निः (wherever there is smoke there is fire) is called अन्वय or अन्वयव्याप्ति,  अन्वय,  in fact,  corresponds to the universal A proposition of European logic ‘All A is B.’ The ‘व्यतिरेकव्याप्ति’ means an assertion of the concomitance of the absence of साध्य and the absence of हेतु (तदभावयोः हेत्वभावसाध्याभावयोः व्याप्तिः) and corresponds to the converted A proposition ‘All notB is not-A’
 or in Sanskrit यत्र यत्र वह्निर्नास्ति तत्र तत्र धूमोपि नास्ति
 and a cause or हेतु is said to be connected with its effect by अन्वयव्यतिरेकव्याप्ति when both the affirmative and negative relations between the thing to be proved and the cause that proves can be equally asserted
 such a Hetu alone makes the argument perfectly sound and incapable of refutation. This process of arriving at the Vyāpti or universal proposition corresponds to the methods of Agreement and Difference in Mill's Logic
 साध्ये निश्चितमन्वयेन घटितं Mu. 5. 10. 
Comp. 
आगत a. hereditary
 Pt. 1,  3
 °तं वैरं Pt. 3. 
ज्ञः a genealogist
 अथ स्तुते बंदिभिरन्वयज्ञैः R. 6. 8. 
व्यतिरेक (°कौ or °कं) {1} positive and negative assertion
 agreement and contrariety or difference
 see above. {2} rule and exception. 
व्याप्तिः f. affirmative assertion or agreement,  affirmative universal. 

Monier Williams Cologne

English

 अन्व्-अय a m.
  (√ इ See अन्व्-√ इ),  following,  succession

 connection,  association,  being linked to or concerned with

 the natural order or connection of words in a sentence,  syntax,  construing

 logical connection of words

 logical connection of cause and effect,  or proposition and conclusion

 drift,  tenor,  purport

 descendants,  race,  lineage,  family.

 अन्व्-अय b See p.
  46,  col. 1.

Monier Williams 1872

English

 अन्वय अन्व्-अय,  अस्,  अम्,  m. n. (fr. rt. इ with
अनु,  see अन्व्-इ),  following,  succession
 (अस्),  m. con-
nection,  association,  being linked to or concerned
with
 the natural order or connection of words in a
sentence,  syntax,  construing
 logical connection of
words
 logical connection of cause and effect,  or pro-
position and conclusion
 drift,  tenor,  purport
 de-
scendants,  race,  lineage,  family.
—अन्वय-ज्ञ,  अस्, 
m. a genealogist.
—अन्वय-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  having
a connection (as a consequence),  following,  agreeing
with
 belonging to race or family.
—अन्वय-वत्, 
ind. in connection with,  in the sight of.
—अन्वय-
व्यतिरेक,  अम्,  n. a positive and negative proposition
agreement and contrariety
 species and difference
rule and exception
 logical connection and discon-
nection.
—अन्वय-व्यतिरेकिन्,  ई,  इणी,  इ,  (in phil.)
affirmative and negative.
—अन्वय-व्याप्ति,  इस्,  f. an
affirmative argument.

 अन्व्-अय। See s. v.,  p. 47,  col. 1.

Macdonell

English

 अन्वय anu‿aya,  m.
  progeny
 race,  family
 🞄connexion
 attraction
 -vyatirekin,  a.
  connected 🞄[Page19-1] 🞄with and excluded from a thing
 -ā-gata,  pp. inherited.

Goldstucker

English

 अन्वय Tatpur. m. (-यः)
	^1 Connexion,  association
 e. g. दि-
ग्व्यापिनीर्लोचनलोभनीया मृजान्वयाः स्नेहमिव स्रवन्तीः । ऋ-
ज्वायताः शस्याविशेषपङ्क्तीस्तुतोष पश्यन्वितृणान्तरालाः (comm.
मृजा शुद्धिः…तया अन्वयोऽनुगमो यासां शुद्ध्यनुगता
इत्यर्थः).
	^2 Retinue,  attendance
 e. g. का त्वमेकाकिनी भीरु
निरन्वयजने वने (comm. निरन्वया निरनुगमा जना यस्मि-
न्वने).
	^3 Family,  race,  lineage (in general)
 e. g. अन्वया-
दिविभिन्नानां यथा सख्यमनीप्सितम् &c. Comp. अन्ववाय.
	^4 The male descendants (in contradistinction from the fe-
male succession)
 e. g. मातुर्दुहितरः शेषमृणात्ताभ्य ऋतेऽन्वयः
(scil. विभजेरन्नृक्थम्
 comm. अन्वयः पुत्रादिः,  or accord. to
another comm. अन्वयपदेन पुत्राणामधिकारः).
	5a. Logical
connexion (esp. of words)
 e. g. अर्पणं स्वस्य वाक्यार्थे पर-
स्यान्वयसिद्धये । उपलक्षणहेतुत्वादेषा लक्षणलक्षणा
 also with
a noun in the instrum.
 e. g. शङ्कां मा कृथा इति पूर्वेणान्वयः
(the words of the verse Bhaṭṭik. 1. 22. being logically con-
nected with शङ्कां &c. of the preceding verse)
 more seldom
with a word in the locative,  e. g. in a comm. on the Ve-
dānta Sūtra ‘वाक्यान्वयात्’ which is explained: एतावदरे ख-
ल्वमृतत्वम् । इत्युपसंहारेणास्य वाक्यस्य ब्रह्मण्यन्वयात्.
	b. Gram-
matical connexion of the words in a sentence,  grammatical
construction of a sentence
 in this sense very frequently
used in the commentaries,  in the same manner as संबन्ध.
Sometimes the two latter meanings will coincide,  e. g. (in
a Mīmānsā-discussion on the question: whether the bearing
of a passage is conveyed by the words of a sentence or not, 
when the wrong thesis,  that it is not,  is thus refuted:) मै-
वम् । अन्वये शेषशेषिभावस्यान्तर्भावात् । न हि गुणप्रधानभा-
वमन्तरेणान्वयः संभवति । द्वयोर्गुणयोः परस्पराकाङ्क्षारहित-
त्वेनान्वययोग्यत्वाभावात् । एवं द्वयोः प्रधानयोरपि । अतो
व्युत्पत्तिसंभवात्क्रियाकारकतदन्वयो यथा शाब्दः । तथा तद-
न्वयान्तर्गतः शेषशेषिभावोऽपि शाब्दः ।.
	^6 (In Philosophy, 
esp. in the Nyāya and Vaiśeṣika,  and in scientific language
in general.)
	a. Logical consequence
 e. g. in a comm. on a
Yoga Sūtra न हि क्वचिदपि क्लेशानां विपर्ययान्वयनिरपेक्षरू-
पाणां स्वरूपमुपलभ्यते
 or in the Yoga Sūtra: स्थूलस्वरूपसू-
क्ष्मान्वयार्थवत्त्वसंयमाद्भूतजयः,  where the word अन्वय is ex-
plained: ख्यातिक्रियास्थितिशीलागुणाः कार्यस्वभावानुपातिनो
अन्वयशब्देनोक्ताः
 or in another Yoga Sūtra: ग्रहणस्वरूपा-
स्मितान्वयार्थवत्त्वसंयमादिन्द्रियजयः,  where it has the same
meaning.
	b. Logical continuance
 in this sense the word is
opposed to व्यतिरेक ‘logical discontinuance’ and occurs,  for
the most part,  either combined with the latter to a Dwandwa
(see also अन्वयव्यतिरेक),  or in reference to it. Again the
general notion of ‘logical continuance and discontinuance’ be-
comes modified
	aa. when applied to the notion of genus,  into
to the notion of species and variety
 e. g. in a Mīmānsā dis-
cussion: नन्वानन्त्यव्यभिचाराभ्यां न व्यक्तौ व्युत्पत्तिः संभवति ।
अनन्ता हि गोव्यक्तयः… । शुक्लव्यक्तौ व्युत्पन्नो गोशब्दः कृ-
ष्णव्यक्तौ प्रयुज्यमानः स्वार्थं व्यभिचरेत्…इति प्राप्ते ब्रूमः ।
अन्वयव्यतिरेकाभ्यामाकृतेः शक्तिग्रहणनिमित्तत्वाच्छब्दार्थत्वं त-
स्या एवोचितम् ।
 or: अन्वयव्यतिरेकाभ्यां जातिवाचित्वात्
	bb. when applied to the notion of subject and predicate or to
syllogizing in general,  this term expresses congruity and dis-
parity,  consecutiveness and exception (deviation),  or affirmation
and negation
 e. g. काव्यस्वरूपत्वेनाभिमतयोः शब्दार्थयोः रसो
ऽस्ति न वा । नास्ति चेत् । गुणवत्त्वमपि नास्ति । गुणानां तद-
न्वयव्यतिरेकानुविधायित्वात् । (also in this sense in a verse
of the Rājataraṅgiṇī: स्वदेशोऽयं विदेशोऽयमिति बुद्धेः
प्रवर्तकः अन्वयव्यतिरेकाभ्यां स्थित्यभ्यासः शरीरिणाम्
 or of
the Bhāgav. Purāṇa: एतावदेव जिज्ञास्यं तत्त्वजिज्ञासुनात्मनः ।
अन्वयव्यतिरेकाभ्यां यत्स्यात्सर्वत्र सर्वदा)
 and comp. केवलान्व-
यिन्,  केवलव्यतिरेकिन्,  अन्वयव्यतिरेकिन्,  अन्वयव्याप्ति,  व्य-
तिरेकव्याप्ति.
	cc. when applied to the notion of law,  it ex-
presses rule and exception,  or positive and negative clause
e. g. अन्योदर्यः…संसृष्टी धनं हरेन्न पुनरन्योदर्यो धनं हरे-
दसंसृष्टी । अनेनान्वयव्यतिरेकाभ्यामन्योदर्यस्य संसृष्टित्वं धनग्र-
हणे कारणमुक्तम्.--E. इ (इण्) with अनु,  kṛt aff. अच्.

Benfey

English

 अन्वय अन्वय,  i. e. अनु-इ + अ,  m
 1. Following.
 2. Connection. 
 3. The
affirmative connection between the
major and middle terms,  Bhāṣāp. 141.
 4. Male descendants,  Yājñ. 2,  117.
 5.
Lineage,  Ragh. 1,  9. Race,  Rājat. 5,  151.
Family,  Rājat. 5,  41.
 6. Succession, 
inheritance in अन्वयागत,  Inherited, 
Pañc. 16,  11.
 -- Comp.
 
दुस्-,  adj.
  1. hard
to be pursued,  Rām.  2,  92,  13 Gorr. 2.
hard to be performed,  MBh. 13,  5854. 3.
not easy to be conceived,  Bhāg. P. 7,  6,  30.
निस्-,  adj.
  1. in absence (cf.  अन्वयवन्त्), 
Man.  8,  332. 2. without descendants, 
Rājat. 2,  81. 3. not related,  Man.  8, 
198.
स-,  adj.
  1. related,  Man.  8,  331.
2. in connection with family. 3. with
all the family,  Pañc. 45,  6. 4. in order
or regular succession. 

Hindi

परिवार

Apte Hindi

Hindi

अन्वयः
पुं*
  - अनु+इ+अच्
"पीछे जाना,  अनुगमन,  अनुगामी,  परिजन, सेवकवर्ग"

अन्वयः
पुं*
  - अनु+इ+अच्
"साहचर्य, मेलजोल,  संबंध"

अन्वयः
पुं*
  - अनु+इ+अच्
"वाक्य में शब्दों का स्वाभाविक क्रम या संबंध,  व्याकरण विषयक क्रम या संबंध,  शब्दों का युक्तियुक्त संबंध"

अन्वयः
पुं*
  - अनु+इ+अच्
"तात्पर्य, अभिप्राय,  प्रयोजन"

अन्वयः
पुं*
  - अनु+इ+अच्
"जाति, कुल, वंश"

अन्वयः
पुं*
  - अनु+इ+अच्
"वंशज,  सन्तति, बाद में आने वाली सन्तान"

अन्वयः
पुं*
  - अनु+इ+अच्
"कार्यकारण का तर्कसंगत नैरन्तर्य, भारतीय अनुमितिवाद में साध्य और हेतु की सतत तथा अपरिवर्त्य सहवर्तिता का वर्णन "

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अन्वय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಂಶ /ಕುಲ
निष्पत्तिः - > अनु + इण् (गतौ) - भावे "अच्" (३-३-५६)
व्युत्पत्तिः - > अन्वीयते
प्रयोगाः - > "तदन्वये शुद्धिमति प्रसूतः शुद्धिमत्तरः"
उल्लेखाः - > रघु० १-१२
अन्वय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕ್ರಮವಾದ ಸಂಬಂಧ /ಒಂದು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪದಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪದಾರ್ಥದೊಡನೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧ
अन्वय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಿಂಬಾಲಿಸುವಿಕೆ /ಅನುಸರಿಸುವಿಕೆ
अन्वय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಾತ್ಪರ್ಯ /ಅಭಿಪ್ರಾಯ
अन्वय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು
निष्पत्तिः - > अनु + इण् (गतौ) - कर्त० "अच्" (३-३-५६)
प्रयोगाः - > "न जीवन्नेव शूद्रत्वमाशु गच्छति सन्वयः"
उल्लेखाः - > मनु० २-१६८
अन्वय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಬಂಧ
प्रयोगाः - > "धर्मसूकररूपस्य तवासौ क्षमयान्वये"
उल्लेखाः - > याद० १६-२७
अन्वय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ
व्युत्पत्तिः - > अन्वेति इन्द्रियम्
अन्वय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಾರ್ಕಿಕ ಮತದಲ್ಲಿ ಹೇತು ಸಾಧ್ಯಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ

L R Vaidya

English

 anvaya {% m. %} 1. Connection,  association
retinue,  attendance,  का त्वमेकाकिनी भीरु निरन्वयजने वने Bt.v.66
family,  race,  lineage,  रघूणामन्वयं वक्ष्ये R.i.9,  तदन्वये शुद्धिमति i.12
the male descendants,  ताभ्यऋतेऽन्वयः Yaj.ii.117
grammatical connection of the words in a sentence,  तात्पर्याख्यां वृत्तिमाहुः पदार्थान्वयबोधने S.D.ii.
logical continuance,  (op. to व्यतिरेक ‘logical discontinuance’ in this sense),  जन्माद्यस्य यतोऽन्वयादितरतः Bhag.i.1. See T.S. under बुद्धि.

Bopp

Latin

 अन्वय m. (r. इ praef. अनु s. अ) familia,  gens,  stirps.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

गोत्र
क्ली
गोत्र,  नामन्,  अन्वय,  प्रवर
गोत्रं नामान्वयो गोत्रं गोत्रश्च धरणीधरः ।
गोत्रा वसुन्धरा ज्ञेया गोत्रं च प्रवरे स्मृतम् ॥ ५८ ॥
verse 1.1.1.58
page 0004

Indian Epigraphical Glossary

English

 anvaya (EI 33
 SII 1),  a [spiritual] race
 a Jain sect.

Abhyankara Grammar

English

अन्वय  (1) construing,  construction: arrangement of words according to their mutual relationship based upon the sense conveyed by them,  शब्दानां परस्परमर्थानुगमनम् । (2) continu- ance,  continuation
cf. घृतघटतैलवट इति 
 निषिक्ते घृते तैले वा अन्वयाद्विशेषणं भवति अयं घृतघटः,  अयं तैलघट इति M. Bh. on P.II. 1.1.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

rgyu las byung ba
१) अन्वय २) हेतुक ३) हेतुत उत्पन्न

rjes su 'gro ba
१) अनुगमन २) अनुत्सर्ग ३) अन्वय ४) अन्वेति

rjes su rtogs pa
अन्वय

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
कुल्यः कुलीनोऽभिजातः कौलेयकमहाकुलौ ॥ ५०२ ॥
जात्यो गोत्रं तु संतानोऽन्ववायोऽभिजनः कुलम् ।
अन्वयो जननं वंशः स्त्री नारी वनिता वधूः ॥ ५०३ ॥
वशा सीमन्तिनी वामा वर्णिनी महिलाबला ।
योषा योषिद्विशेषास्तु कान्ता भीरुर्नितम्बिनी ॥ ५०४ ॥
प्रमदा सुन्दरी रामा रमणी ललनाङ्गना ।
-wordlist-
 
कुल्य (पुं),  कुलीन (पुं),  अभिजात (पुं),  कौलेयक (पुं),  महाकुल (पुं),  जात्य (पुं),  गोत्र (क्ली),  सन्तान (पुं),  अन्ववाय (पुं),  अभिजन (पुं),  कुल (क्ली),  अन्वय (पुं),  जनन (क्ली),  वंश (पुं),  स्त्री (स्त्री),  नारी (स्त्री),  वनिता (स्त्री),  वधू (स्त्री),  वशा (स्त्री),  सीमन्तिनी (स्त्री),  वामा (स्त्री),  वर्णिनी (स्त्री),  महिला (स्त्री),  अबला (स्त्री),  योषा (स्त्री),  योषित् (स्त्री),  स्त्रीविशेष (पुं),  कान्ता (स्त्री),  भीरु (स्त्री),  नितम्बिनी (स्त्री),  प्रमदा (स्त्री),  सुन्दरी (स्त्री),  रामा (स्त्री),  रमणी (स्त्री),  ललना (स्त्री),  अङ्गना (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अन्ववाय
अन्ववाय,  अन्वय,  वंश,  गोत्र,  अभिजन,  कुल
अन्ववायोऽन्वयो वंशो गोत्रं चाभिजनः कुलम् ।
verse 2.1.1.396
page 0046

अनूक
अनूक,  अन्वय,  शील
अनूकमन्वये शीले गोत्रं नाम्नि तथान्वये ।
verse 5.1.1.829
page 0095

गोत्र
गोत्र,  नामन्,  अन्वय
अनूकमन्वये शीले गोत्रं नाम्नि तथान्वये ।
verse 5.1.1.829
page 0095

नाममाला

Sanskrit

वंश,  अन्वय,  अन्ववाय,  आम्नाय,  संतति,  कुल
वंशोऽन्वयोऽन्ववायः स्यादाम्नायः संततिः कुलम् ॥ १२४ ॥
verse 0.1.1.124
page 0063

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अन्वयः,  पुं,
   (अनु + इण् + भावे अच् ।) वंशः । कुलं ।इत्यमरः ॥
(“तदन्वये शुद्धिमति प्रसूतः शुद्धिमत्तरः” ।इति रघुवंशे । वंशपरम्परा ।“रघूणामन्वयं वक्ष्ये तनुवाग्विभवोऽपि सन्” ।इति रघुवंशे ।“काव्यदेव्यभिधा शूरबधूः शुद्धान्वया” ॥
इति राजतरङ्गिणी । वंशजाताः पुत्त्रपौत्त्रादयः ।“मातुर्दुहितरोऽभावे दुहितॄणां तदन्वयः” ।इति नारदः ।“स जीवन्नेव शूद्धत्वमाशु गच्छति सान्वयः” ।इति मनुः ।) पदानां परस्पराकाङ्क्षा योग्यताच । इति दुर्गादासः ॥
 परस्परसम्बन्धः । इतिरामतर्कवागीशः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अन्वय पु०
  अनु + इण्--भावे अच् । सन्ततौ,  अनुगतौ, “जन्माद्यस्य यतोऽन्वयादिति” भाग० । वृत्तौ,  आनुकूल्ये, कार्य्ये--कारणस्यानुसरणे,  कार्य्यसत्तापादकस्वसत्ताकस्यकारणस्य कार्य्ये स्थितौ,  स्वसत्तानियतसत्तावत्कार्य्यसंबन्धे, च । कर्त्तरि अच् । वंशे तस्य पूर्व्वपुरुषदेहावयवानुगमना-त्तथात्वम् । “तदन्वये शुद्धिमति प्रसूतः शुद्धिमत्तर”इति “रघूणामन्वयं वक्ष्ये” इति “तस्यान्वये भूपतिरेषजात” इति “अथ स्तुते वन्दिभिरन्वयज्ञैरिति” च रघुःपदानां,  स्वोपस्थाप्यपदार्थानां वा परस्परसंबन्धे । “तात्-पर्य्याख्यां वृत्तिमाहुः पदार्थान्वयबोधने” इति सा० द०“परस्परनिरपेक्षाणामेकस्मिन्नन्वयः समुच्चय” इति सि०कौ० । “मुख्यार्थस्येतराक्षेपो वाक्यार्थान्वयसिद्धये” इतिसा० द० । तत्सत्त्वे तत्सत्त्वरूपे “गुणानां तदन्वयव्यतिरेका-नुविधायित्वादिति” सा० द० । अन्वेति इन्द्रियम् कर्त्तरिअच् । प्रत्यक्षे,  “स्यात् साहसं त्वन्वयवत् प्रसभं कर्म्म यत्कृतम् । निरन्वयं भवेत् स्तेयमिति” मनुः । अनुगतमात्रेत्रि०  । “का त्वमेकाकिनी भीरु! निरन्वयजने वने” इतिभट्टिः अनुगतजनशून्ये इत्यर्थः ।

Capeller

German

 अन्वय m.
  Nachkommenschaft,  Geschlecht, 
Familie,  Verbindung,  Zusammenhang.

Burnouf

French

 अन्वय अन्वय m.
  (इ) descendance,  suite des descendants
famille,  race.
अन्ववाय (अव-इ) m.
  mms.

Stchoupak

French

 अन्व्-अय-
 m.
  suite 
 descendance,  famille 
 lien,  liaison 
 relation des mots
(dans la phrase) 
 -वन्त्- a. où il y a contact ou lien 
 bien né.
अन्वयागत- a. v. acquis par héritage.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.