छिद्र (chidra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 छिद्र r. 10th cl. (छिद्रयति-ते)
	 1. To pierce,  to bore,  to perforate,  to
make openings or holes.
	 2. To perforate the ear for rings &c. चु-
उभ-सक-सेट् ।

 छिद्र n.
  (-द्रं)
	 1. A hole,  a vacuity,  a perforation,  &c.
	 2. Fault,  defect, 
flaw (moral or physical.)
	 3. A weak side.
	 4. Infirmity.
 E.
  छिद् to
pierce,  Unadi affix रक्,  or छिद्र अच्-वा ।

Capeller Eng

English

 छिद्र॑ a.
  torn,  rent,  pierced
 n.
  hole,  fissure,  opening, 
interruption,  defect,  weakness,  flaw,  fault,  Abstr.  °ता† f.
 

Yates

English

 छिद्र (क,  त्) छिद्रयति 10.
a. To pierce, 
to bore,  to perforate.

 छिद्र (द्रं) 1.
n.
  A hole
 a fault or defect.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

छिद्र 	-	 chidra 	-	 adj.
  	-	  containing holes
छिद्र 	-	 chidra 	-	 adj.
  	-	  pierced
छिद्र 	-	 chidra 	-	 adj.
  	-	  leaky
छिद्र 	-	 chidra 	-	 adj.
  	-	  perforated
छिद्र 	-	 chidra 	-	 adj.
  	-	  torn asunder
छिद्र 	-	 chidra 	-	 n.
  	-	  weak point
छिद्र 	-	 chidra 	-	 n.
  	-	  8th lunar mansion
छिद्र 	-	 chidra 	-	 n.
  	-	  fault
छिद्र 	-	 chidra 	-	 n.
  	-	  gap
छिद्र 	-	 chidra 	-	 n.
  	-	  foible
छिद्र 	-	 chidra 	-	 n.
  	-	  lower regions
छिद्र 	-	 chidra 	-	 n.
  	-	  blemish
छिद्र 	-	 chidra 	-	 n.
  	-	  slit
छिद्र 	-	 chidra 	-	 n.
  	-	  number nine
छिद्र 	-	 chidra 	-	 n.
  	-	  imperfection
छिद्र 	-	 chidra 	-	 n.
  	-	  cleft
छिद्र 	-	 chidra 	-	 n.
  	-	  bore
छिद्र 	-	 chidra 	-	 n.
  	-	  infirmity
छिद्र 	-	 chidra 	-	 n.
  	-	  opening
छिद्र 	-	 chidra 	-	 n.
  	-	  defect
छिद्र 	-	 chidra 	-	 n.
  	-	  hole
छिद्र 	-	 chidra 	-	 n.
  	-	  aperture
रम्भ-छिद्र 	-	  rambha-chidra 	-	 n.
  	-	  cylinder bore  [ Automotive ]
अर्गली - छिद्र 	-	  argalI - chidra 	-	 n.
  	-	  bolt hole

 
   छिद्र  chidra adj.
   leaky   
   भिन्न  bhinna adj.
   leaky    
   अस्रवत्  asravat adj.
   not leaky      
            

 
   छिद्र  chidra adj.
   perforated   
   उत्कीर्ण  utkIrNa adj.
   perforated    
   काण  kANa adj.
   perforated   
   छिद्रित  chidrita adj.
   perforated    
   छिन्न  chinna adj.
   perforated   
   जर्जर  jarjara adj.
   perforated    
   विद्ध  viddha adj.
   perforated   
   सन्तृण्ण  santRNNa adj.
   perforated    
   वेधित  vedhita adj.
   perforated   
   श्वभ्रवत्  zvabhravat adj.
   perforated    
   सरन्ध्र  sarandhra adj.
   perforated   
   सुषिर  suSira adj.
   perforated    
   सूचित  sUcita ppp  perforated   
   आग्रस्त  Agrasta adj.
   perforated by   
   अविद्ध  aviddha adj.
   not perforated   
   छिद्रता  chidratA f.
   perforatedness   
   बहुरन्ध्रिका  bahurandhrikA f.
   much perforated   
   नववितृण्ण  navavitRNNa adj.
   perforated in 9 places   
   छिद्रांश  chidrAMza m.
   having perforated parts  
   विध्य  vidhya adj.
   to be pierced or perforated    
   वेध्य  vedhya adj.
   to be pierced or perforated   
   व्यध्य  vyadhya adj.
   to be pierced or perforated    
   समुत्कीर्ण  samutkIrNa adj.
   completely perforated or pierced  
   वेद्धव्य  veddhavya adj.
   to be pierced or perforated or hit   
   सम्भेद्य  sambhedya adj.
   to be broken through or pierced or perforated   
   भेद्य  bhedya adj.
   to be broken or split or pierced or perforated    
   वज्रसमुत्कीर्ण  vajrasamutkIrNa adj.
   perforated by a diamond or any hard instrument     
            

 
   छिद्र  chidra n.
   foible     

Wilson

English

 छिद्र r. 10th cl. (छिद्रयति)
1 To pierce,  to bore,  to perforate,  to make openings or holes.
2 To perforate the ear for rings,  &c.

 छिद्र
n.
  (-द्रं)
1 A hole,  a vacuity,  a perforation,  &c.
2 Fault,  defect,  flaw,  (moral or physical.)
3 A weak side.
4 Infirmity.
E.
  छिद to pierce,  Uṇādi affix रक्.

Apte

English

छिद्र [chidra],  a.
  [छिद्-रक्,  छिद्र-अच् वा] Pierced,  containing holes.

द्रम् A hole,  slit,  cleft,  fissure,  rent,  pit,  opening,  crack
 नव छिद्राणि तान्येव प्राणस्यायतनानि तु Y.*
  3.99
 Ms.*
  8.239
 अयं पटश्छिद्रशतैरलङ्कृतः Mk.*
  2.9
 so काष्ठ˚,  भूमि˚ &c.
 

A defect,  flaw,  blemish
 त्वं हि सर्षपमात्राणि परच्छिद्राणि पश्यसि । आत्मनो बिल्वमात्राणि पश्यन्नपि न पश्यसि ॥ Mb
 सुग्रीवेण समं त्वस्य अद्वैधं छिद्रवर्जितम् Rām.*
  7.36.39.

A vulnerable or weak point,  weak side,  imperfection,  foible
 नास्य छिद्रं परो विद्याद्विद्याच्छिद्रं परस्य तु । गूहेत् कूर्म इवाङ्गानि रक्षेद्विवरमात्मनः ॥ Ms.*
  7.15, 12
 छिद्रं निरूप्य सहसा प्रविशत्यशङ्कः H.*
  1.81. (where छिद्र means a hole also)
 Pt.*
  3.39
 Pt.*
  2.38
 Proverb: छिद्रेष्वनर्था बहुली- भवन्ति 'misfortunes never come single'.

(Astr.) N.
  of the eighth house.

Division
 भूमिच्छिद्रविधानम् Kau. A.
 2.2

Space
 भूतानां छिद्रदातृत्वं बहिरन्तरमेव च Bhāg.*
  3.26.34.

Sky
 नानात्वं छिद्रयोर्यद्वज्ज्योतिषोर्वातयोरिव Bhāg.*
  12.4.3. Comp.
   -अनुजीविन्,  -अनुसंधानिन्,  -अनुसारिन्,  अन्वेषिन् a.
 

looking out for faults or flaws.

seeking the weak points of another,  picking holes,  censorious
 सर्पाणां दुर्जनानां च परच्छिद्रानुजीविनाम् Pt.*
  1.-अन्तर् m.
  a cane,  reed. -आत्मन् a.
  one who exposes his weak points to the attack of others. -कर्ण a.
  having the ear pierced. -दर्शन a.
 

exhibiting faults.

seeking the weak points. -दर्शिन् a.
  observing faults,  a captious critic.

Apte 1890

English

 छिद्र a. [छिद्-रक्,  छिद्र-अच् वा] Pierced,  containing holes. 
द्रं 1 A hole,  slit
 cleft,  fissure,  rent,  pit,  opening,  crack
 नव छिद्राणि तान्येव प्राणस्यायतनानि तु Y. 3. 99
 Ms. 8. 239
 अयं पटश्छिद्रशतैरलंकृतः Mk. 2. 9
 so काष्ठ°,  भूमि° &c. 
2 A defect,  flaw,  blemish
 त्वं हि सर्षपमात्राणि परच्छिद्राणि पश्यसि । आत्मनो बिल्वमात्राणि पश्यन्नपि न पश्यसि ॥ Mb. 
3 A vulnerable or weak point,  weak side,  imperfection,  foible
 नास्य छिद्रं परो विद्याद्विद्याच्छिद्रं परस्य तु । गूहेत् कूर्म इवांगानि रक्षेद्विवरमात्मनः ॥ Ms. 7. 105,  102
 छिद्रं निरूप्य सहसा प्रविशत्यशंकः H. 1. 81 (where छिद्र means a hole also)
 Pt. 3. 39
 Pt. 2. 38
 Proverb: छिद्रेष्वनर्था बहुलीभवंति ‘misfortunes never come single’. 
4 (Astr.) N. of the eighth house. 
Comp. 
अनुजीविन्,  
अनुसंधानिन्,  
अनुसारिन्,  
अन्वेषिन् a. {1} looking out for faults or flaws. {2} seeking the weak points of another,  picking holes,  censorious
 सर्पाणां दुर्जनानां च परच्छिद्रानुजीविनां Pt. 1. 
अंतर् m. a cane,  reed. 
आत्मन् a. one who exposes his weak points to the attack of others. 
कर्ण a. having the ear pierced. 
दर्शन a. {1} exhibiting faults. {2} seeking the weak points. 
दर्शिन् a. observing faults,  a captious critic. 

Monier Williams Cologne

English

 छिद्र॑ mf(आ)n.  torn asunder,  RV.
   i,  162,  20

 containing holes,  pierced,  KātyŚr.
   xv ff. 
 R.
  i,  73,  20
 Suśr.
  v,  1,  43

 leaky,  MBh.
   v,  1307
 1047 (=  xii,  8782)

 छिद्र॑ n.
  a hole,  slit,  cleft,  opening,  VS.
 
 TS.
  i,  vi
 KātyŚr.
  
 Lāṭy.
 
 Kauś.
 
 Mn.
   &c.
   (दैव-कृत,  ‘opening or hole made by nature’,  the cartilage of the ear,  pupil of the eye,  Suśr.
 
 °द्रं √ दा,  ‘to yield an opening or free access’,  BhP.
   v,  6,  4)

 defect,  fault,  blemish,  imperfection,  infirmity,  weak point,  foible,  MBh.
   &c.
  

 (in astrol.
 ) the 8th lunar mansion,  VarBṛ.
 
 Laghuj.
  i,  17

 the number ‘nine’ (there being 9 openings in the body),  Sūryas.
  ii,  18

 the lower regions,  Gal.
  (cf.   अ॑-,  कर्ण-,  कृत-,  गृह-,  निश्-,  महा-).

Monier Williams 1872

English

 छिद्र,  अस्,  आ,  अम्,  containing holes,  pierced
(अम्),  n. a hole,  slit,  incision,  cleft,  opening,  fissure, 
crack,  perforation,  vacuity,  interruption,  (छिद्रं
दैव-कृतम्,  the opening or hole made by nature, 
the cartilage of the ear,  the pupil of the eye,  &c.)
defect,  fault,  blemish,  flaw (moral or physical)
 a
vulnerable or weak point,  weak side,  foible,  imper-
fection,  infirmity
 (in astronomy) N. of the eighth
house
 [cf. अ-च्छिद्र,  कर्ण-च्छ्°,  कृत-च्छ्°,  गृ-
ह-च्छ्°,  निश्-छ्°।]
—छिद्र-कर्ण,  अस्,  ई,  अम्,  having
the ears bored or pierced.
—छिद्र-ता,  f. the state of
being perforated,  the quality of being perforated or
pervaded by everything.
—छिद्र-दर्शन,  अस्,  आ, 
अम्,  exhibiting faults or deficiencies,  (अ-च्छिद्रदर्-
शन,  faultless)
 (अस्),  m.,  N. of a Cakra-vāka that
had been a Brāhman in a former birth.
—छिद्र-
दर्शिन्,  ई,  इनी,  इ,  observing faults or deficiencies, 
a captious critic
 (ई),  m.,  N. of a Cakra-vāka
 see
above.
—छिद्र-वैदेही,  f. the plant Scindapsus
Officinalis,  = गज-पिप्पली.
—छिद्रात्मन् (°र-
आत्°),  आ,  आ,  अ,  one who exposes his weak points to
attack.
—छिद्रानुसन्धानिन्,  ई,  इनी,  इ,  or छिद्रा-
नुसारिन् or छिद्रान्वेषिन् (°र-अन्°),  ई,  इणी,  इ,  look-
ing out for faults or flaws,  picking holes,  a censorious
or captious critic.
—छिद्रान्तर् (°र-अन्°),  अः,  m.
‘internally hollow, ’ cane or reed.
—छिद्रान्वेषण
(°र-अन्°),  अम्,  n. the searching for faults,  picking
holes
 [cf. छिद्रानुसन्धानिन् above.]
—छिद्रा-
फल,  अम्,  n. a kind of fruit
 [cf. माया-
फल।]

Macdonell

English

 छिद्र chid-rá,  a.
  torn
 perforated,  leaky
 n.
  🞄hole,  gap,  aperture
 opening,  entry
 defect,  🞄failing,  weak point
 distress: -tā,  f.
  openness,  🞄quality of giving space.

Benfey

English

 छिद्र छिद् + र, 
 I. adj.
 ,  f.
  रा,  Per-
forated,  Rām.  1,  73,  20.
 II. n.
 
 1. A
gap,  Man.  8,  239.
 2. A defect,  Pañc.
40,  12.
 3. An opening,  Suśr. 1,  54,  16
an entry,  Bhāg. P. 5,  6,  4.
 4. A weak
point,  Pañc. i. d. 366
 a vulnerable
part,  Man.  7,  105.
 -- Comp.
  अ-च्छिद्-
र, 
 I. n.
  uninterruptedness,  Rām.  4, 
43,  25.
 II. adj.
  1. unhurt,  Rām.  6, 
23,  16. 2. uninterrupted,  Rām.  1,  40, 
10. निश्छिद्र,  i. e.
निस्-,  adj.
  without
holes,  and without weak points, 
Böhtl. Ind. Spr. 122.

Hindi

(इस अर्थ में neut) छेद में कटौती, 

Apte Hindi

Hindi

छिद्र
वि* - "छिद्+रक्+, छिद्र+अच् वा"
"छिदा हुआ, छिद्रों से युक्त्"

छिद्रम्
नपुं*
   - -
"छिद्र, दरार, फाँट, कटाव, रन्ध्र, गर्त, विवर, दरज"

छिद्रम्
नपुं*
   - -
"दोष, त्रुटि, दूषण"

छिद्रम्
नपुं*
   - -
"भेद्य या क्षीण अंश, दुर्बल पक्ष, दोष, न्यूनता"

छिद्रम्
नपुं*
   - छिद्+रक्
प्रभाग

छिद्रम्
नपुं*
   - छिद्+रक्
स्थान

छिद्रम्
नपुं*
   - छिद्+रक्
"आकाश,  अन्तरिक्ष"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

छिद्र - कर्णभेदने (चुरा० उभ० सक० से०) छिद्रयति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ರಂಧ್ರಮಾಡು /ತೂತು ಕೊರೆ

छिद्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಂಧ್ರ /ವಿವರ /ಬಿಲ
निष्पत्तिः - > छिदिर् (द्वैधीकरणे) - "रक्" (उ०२-१३)
छिद्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ ಭೂಮಿ
विस्तारः - > "भूमिश्छिद्रं कृष्ययोग्या प्रहतं नालमुत्थितम्" - वैज० ।
छिद्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಾತಕುಂಡಲಿಯಲ್ಲಿ ಲಗ್ನದಿಂದ ೮ನೆಯ ಸ್ಥಾನ
प्रयोगाः - > "धर्मकर्मादिनेतारौ रन्ध्र लाभाधिपौ यदि । तयोः सम्बन्धमात्रेण न योगं लभते नरः ॥"
उल्लेखाः - > गोचारद०
छिद्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೋಷ /ಕಳಂಕ /ಅಪರಾಧ
छिद्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ೯ ಸಂಖ್ಯೆ
छिद्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೋಷ /ನ್ಯೂನತೆ
प्रयोगाः - > "नास्य छिद्रं परो विद्यात् विद्याश्छिद्रं परस्य तु । गुहेत्कूर्म इवाङ्गानि रक्षेद्विवरमात्मनः ॥"
उल्लेखाः - > मनु० ७-१०५
विस्तारः - > "छिद्रं रन्ध्रापराधयोः"- वैज० ।
छिद्र
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ರಂಧ್ರವುಳ್ಳ /ವಿವರವಿರುವ
निष्पत्तिः - > "अच्" (५-२-१२७)
व्युत्पत्तिः - > छिद्रमस्यास्ति
विस्तारः - > "सुखं दुःखं मलं छिद्रं किलासं सिध्ममर्मरौ । रभसः पलितं श्वित्रमेतेऽपि त्रिषु धर्मिणि ॥" - वैज०।

L R Vaidya

English

 Cidra {% (I) a. (f. द्रा) %} Pierced,  containing holes.

 Cidra {% (II) n. %} 1. A hole,  a rent,  a pit,  an opening,  a fissure,  अयं पटश्छिद्रशतैरलंकृतः Mrich.ii.,  M.viii.239,  Yaj.iii.83
 2. defect,  flaw,  blemish,  सर्षपमात्राणि परच्छिद्राणि पश्यसि । आत्मनो बिल्वमात्राणि पश्यन्नपि न पश्यसि Bh.
 3. a vulnerable or weak point,  weak side,  foible,  नाय छिद्रं परो विद्याद्विद्याच्छिद्रं परस्य तु । गृहेत् कूर्म इवागांनि रक्षेद्विवरमात्मनः M.vii.105,  or सर्पाणां दुर्जनानां च परच्छिद्रानुजीविनाम् Panch.i. (where the word is used in senses 1 and 3).

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

०,  अनन्त,  अन्तरिक्ष,  अभ्र,  अम्बर,  अम्बुद,  असत्,  आकाश,  खं,  ख,  गगन,  छिद्र,  जलद,  जलधर,  जलधरपथ,  दिव,  नग्न,  नभ,  पयोद,  पयोधर,  पुष्कर,  पूर्ण,  पृथु,  पृथुल,  बिन्दु,  मेघ,  रन्ध्र,  वरीय,  विन्दु,  वियत्,  विष्णुपद,  विष्णुपाद,  विहायस्,  वृहत्,  व्योम,  शून्य

९,  अङ्क,  अन्तर,  अम्बुजासन,  उपेन्द्र,  ऋद्धि,  कपाट,  कवाट,  कवि,  कूप,  केशव,  क्षत, खग,  खचर,  खेगामी,  खेचर,  गम्भीर,  गाम्भीर,  गो,  ग्रह,  छिद्र,  तामिस्र,  तार्क्ष्यध्वज,  दिविसद्,  दुर्गा,  द्वार,  नन्द,  नभोग,  नव,  निधान,  निधि,  पट,  पदार्थ,  बल,  बिल,  मिति,  यन्त्र,  रत्न,  रन्ध्र,  लब्ध,  लब्धि,  वट,  विल,  विवर,  शुषिर,  सुषिर,  हरि

Bopp

Latin

 छिद्र n. (r. छिद् s. र)
1) cavum,  cavitas.
2) vitium,  in cor-
pore. SA. 2. 8.
 in sacrificio. R. Schl. I. 11. 16.
 ed. Ser. I.
32. 34.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

प्रत्यय
पु
प्रत्यय,  शपथ,  छिद्र,  विश्वास,  सत्यहेतु
प्रत्ययः शपथे छिद्रे विश्वासे सत्य-हेतुषु ॥ ११ ॥
verse 2.1.1.11
page 0008

दर
क्ली
दर,  छिद्र,  भय
मित्रो भानुः सुहृन्मित्रं दरं छिद्रं दरं भयम् ॥ १ ॥
verse 3.1.1.1
page 0013

Indian Epigraphical Glossary

English

 chidra (7-1-2),  ‘nine’
 cf. randhra.

Lanman

English

 chidrá,  n. hole
 defect
 weak spot.
[√chid.]

Kridanta Forms

Sanskrit

छिद्र (छि꣡द्र꣡ कर्णभेदने करणभेदन इत्येके - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  छिद्रणम्
अनीयर् =  छिद्रणीयः - छिद्रणीया
ण्वुल् =  छिद्रकः - छिद्रिका
तुमुँन् =  छिद्रयितुम् / छिद्रितुम्
तव्य =  छिद्रयितव्यः / छिद्रितव्यः - छिद्रयितव्या / छिद्रितव्या
तृच् =  छिद्रयिता / छिद्रिता - छिद्रयित्री / छिद्रित्री
क्त्वा =  छिद्रयित्वा / छिद्रित्वा
ल्यप् =  प्रच्छिद्र्य
क्तवतुँ =  छिद्रितवान् - छिद्रितवती
क्त =  छिद्रितः - छिद्रिता
शतृँ =  छिद्रयन् / छिद्रन् - छिद्रयन्ती / छिद्रन्ती
शानच् =  छिद्रयमाणः / छिद्रमाणः - छिद्रयमाणा / छिद्रमाणा

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  छिद्र्
मूलधातुः:
   छिद्र
धात्वर्थः:
  कर्णभेदने
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  छिद्रयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
  अदन्तः

धातुप्रदीपः

Sanskrit

छिद्र  
मानकरूपान्तरम् - कर्ण
कर्ण  भेदने 
- छिद्रयति  कर्णयति  कर्णेनानुभवति आकर्णयति,  कर्णेन भावयति कर्णयतीति व्याचक्षते  376-367

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  विद्ध,  अपविद्ध,  प्रतिविद्ध,  छिद्र
adjective
 
यद् विध्यते।
 "आखेटकः विद्धस्य आखेटस्य समीपम् अप्राप्नोत्।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

glags
१) अन्तर २) अवतार ३) अवदर ४) छिद्र ५) छिद्राराम

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
रन्ध्रं बिलं निर्व्यथनं कुहरं शुषिरं शुषिः ॥ १३६३ ॥
छिद्रं रोपं विवरं च निम्नं रोकं वपान्तरम् ।
-wordlist-
 
रन्ध्र (क्ली),  बिल (क्ली),  निर्व्यथन (क्ली),  कुहर (क्ली),  शुषिर (क्ली),  शुषि (स्त्री),  छिद्र (क्ली),  रोप (क्ली),  विवर (क्ली),  निम्न (क्ली),  रोक (क्ली),  वपा (स्त्री),  अन्तर (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

निम्न
निम्न,  अगाध,  गर्त,  श्वभ्र,  शुषिर,  वपा,  बिल,  विवर,  अन्तर,  अवटु,  छिद्र,  निर्व्यथन,  रन्ध्र,  रोक,  कुहर,  दर
निम्नमगाधो गर्तः श्वभ्रं शुषिरं वपा बिलं विवरम् ।
अन्तरमवटुच्छिद्रं निर्व्यथनं रन्ध्ररोककुहरदराः ॥ ६२४ ॥
verse 3.1.1.624
page 0071

अन्तर
अन्तर,  वस्त्र,  मध्य,  छिद्र,  व्यवधान,  अन्तरात्मन्,  अवकाश,  बहिर्योग,  विशेष,  अवसर
वस्त्रे मध्ये तथा छिद्रे व्यवधानेऽन्तरात्मनि ।
अवकाशे बहिर्योगे विशेषेऽवसरेऽन्तरम् ॥ ८७१ ॥
verse 5.1.1.871
page 0100

नाममाला

Sanskrit

शुषिर,  विवर,  रन्ध्र,  छिद्र
शुषिरं विवरं रन्ध्रं छिद्रं गर्ता च गह्वरम् ।
verse 0.1.1.190
page 0089

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 छिद्र,  त् क भेदे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (अदन्त-चुरां-परं-सकं-सेट् ।) भेद इह रन्ध्रकरणम् ।छिद्रयति छिद्रापयति भाण्डं बालकः । इतिदुर्गादासः ॥

 छिद्रं,  क्ली,
   (छिद्यते भिद्यते यत् । छिदिरौछेदने + “स्फायितञ्चिवञ्चीति ।” उणां । २ । १३ ।इति रक् ।) भेदः । छेँदा इति भाषा । तत्-पर्य्यायः । कुहरम् २ शुषिरम् ३ विवरम् ४विलम् ५ निर्व्यथनम् ६ रोकम् ७ रन्ध्रम् ८श्वभ्रम् ९ वपा १० शुषिः ११ । इत्यमरः ।१ । ८ । २ ॥
 स्वभ्रम् १२ शुषी १३ । इतितट्टीका ॥
 (यथा,  महाभारते । ३ । ८२ । ५३ ।“ततो गच्छेत धर्म्मज्ञ ! हिमवत्सुतमर्व्वुदम् ।पृथिव्यां यत्र वै छिद्रं पूर्व्वमासीत् युधिष्ठिर ! ॥
”)दूषणम् । इति मेदिनी । रे,  ३८ ॥
 (यथा, महाभारते । २ । १२ । २९ ।“बहुविघ्नश्च नृपते ! क्रतुरेष स्मृतो महान् ।छिद्राण्यस्य तु वाञ्छन्ति यज्ञघ्ना ब्रह्मराक्षसाः ॥
”अवकाशः । नवमसंख्या । इति ज्योतिषम् ॥
लग्नादष्टमस्थानम् । “छिद्राख्यमष्टमं स्थान-मिति ।” इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 छिद्र भेदने अद० चुरा० उभ०
  सल० सेट् । छिद्रयति तेअचिच्छिद्रत् त । छिद्रितः छिद्रम् ।

 छिद्र न०
  छिद--रक् छिद्र--अच् वा । १ दूषणे,  २ गर्त्ते,  ३ अव-काशे ४ ज्योतिषोक्ते लग्नतोऽष्टमस्थाने । “छिद्राख्यमष्टमंस्थानम्” ज्यो० त० । “छिद्र निवारयेत् सर्वं श्वशूकर-मुखानुगम्” मनुः । “छिद्रेष्वनर्था बहुलीभवन्ति” शकु०“नास्यच्छिद्रं परोविद्यात् विद्याच्छिद्रं परस्य तु” मनुः ।देहे छिद्रसंख्यामाह याज्ञ० मिताक्षरयोः“रोम्णां कोट्यस्तु पञ्चाशच्चतस्रः कोट्य एव च । सप्त-षष्टिस्तथा लक्षाः सार्द्धाः स्वेदायनैः सह । वायवीयै-र्विगण्यन्ते विभक्ताः परमाणवः” याज्ञ० । “पूर्वोदित-सिराकेशादिसहितानां रोम्णाम्परमाणवः सूक्ष्मसूक्ष्म-तररूपा भागाः स्वेदस्रवणशुषिरैः सह चतुःपञ्चा-शत्कोट्यः तथा सप्तोत्तरषष्टिलक्षाः सार्द्धाः पञ्चाशत्सहस्र-सहिताः वायवोयैर्विभक्ताः पवनपरमाणुभिः पृथक्कृता विगण्यन्ते” मिता० । एता सूक्ष्मच्छिद्रसंख्याःस्थूलच्छिद्रसंख्या तु नब मुखनेत्रवर्णना साद्वयपायूपस्थस्थानभेदात् तत्संख्याः तुल्यत्वेन ५ नव संख्यायां च

धातुवृत्तिः

Sanskrit

छिद्र
मानकरूपान्तरम् - कर्ण
कर्ण  (अर्थः)  भेदने
करणभेदनइति गुप्तः,  मैत्रेयस्तु छिद्रयति कर्मयतीति कर्णमपि पृथग्धातुमुक्त्वा कर्णेन भाषयति कर्णयतीति व्याचक्षतेत्याह 379

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“छिद्र कर्णभेदने”@} 2 छिद्रकः-द्रिका,  चिच्छिद्रयिषकः-षिका
   इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकचित्रयतिवत् 3 ज्ञेयानि। 
 4 छिद्रितम्। 
 5
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (५६८)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१९२४। सक। सेट्। उभ।)
 03 =>
  (५२५)
 04 =>
  [[B। ‘यो ह्यच्छिद्रित एव वीर्यशतकृत् तस्मिन् पतत्यन्धयन् पिष्टाङ्गः स ममार दण्डितखलस्येशस्य पादाङ्कितः।’ धा। का। ३। ६२।]]
 05 =>
  [पृष्ठम्०५४२+ २५]

Capeller

German

 छिद्र॑ zerrissen,  durchlöchert
 n.
  Loch, 
Öffnung,  Zugang,  Eintritt
 Lücke, 
schwache Stelle,  Gebrechen,  Böße.
Abstr. छिद्रता f.
 

Grassman

German

 chidrá,  a.,  zersplittert,  schlecht zerschnitten [von chid],  vgl. áchidra.
-ā́ gátrāṇi {162, 20}.

Burnouf

French

 छिद्र छिद्र n.
  (छिद्
 sfx. र) fente,  fissure
brèche,  trou.
		 Au fig. défaut,  difformité physique ou morale
manquement dans une cérémonie sacrée,  dans l'accomplissement d'un
vœu,  etc.
छिद्रयामि (dénom. ) et छिद्रापयामि,  trouer, 
perforer. Pp. छिद्रित।

Stchoupak

French

 छिद्र-
 a. fendu,  percé,  troué 
 nt. trou,  fente,  ouverture (-अं
दा- donner accès) 
 défaut,  lacune,  point faible 
 -ता- f.
  fait
d'être pénétrable.
°दर्शन- a. qui offre des lacunes,  des défauts (अ° impeccable).
°दातृत्व- nt. fait de donner accès,  d'être pénétrable.
छिद्रात्मन्- a. qui révèle ses points faibles.
छिद्रानुसारिन्- a. qui épie les points faibles.
छिद्रान्वित- a. qui a des points faibles.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.