Back to search | YouTube Channel

नभ (nabha)

 
शब्दसागरः
English
नभ
m.
 (-भः)
1. The month Srāvana.
2. Æther, atmosphere.
f.
 (-भा)
1.
A spitting pot.
2. The city of the sun.
E.
 नह् to bind, affix भ
see
नभस ।
Capeller Eng
English
नभ
m.
 a man's name.
Yates
English
नभ (भः) 1.
m.
 The month
Shrāvana
æther
sky.
f.
 (भा) A spitting
pot
city of the sun.
Spoken Sanskrit
English
नभ - nabha -
m.
 - sky
आकाश - AkAza -
m.
 ,
n.
 - sky
आकाशं पश्य - AkAzaMpazya - phrase - lookatthesky
विह - viha - sky
विहायस् - vihAyas -
adj.
 - sky
द्यु - dyu -
f.
 - sky
द्यो - dyo -
f.
 - sky
घनपदवी - ghanapadavI -
f.
 - sky
सोमधारा - somadhArA -
f.
 - sky
व्योमन् - vyoman -
m.
 - sky
सुम - suma -
m.
 - sky
सुरपथ - surapatha -
m.
 - sky
अध्वन् - adhvan -
m.
 - sky
अभ्रपथ - abhrapatha -
m.
 - sky
ऊम - Uma -
m.
 - sky
तारापथ - tArApatha -
m.
 - sky
दिद्यु - didyu -
m.
 - sky
द्राप - drApa -
m.
 - sky
धृत्वन् - dhRtvan -
m.
 - sky
नभस - nabhasa -
m.
 - sky
नभ - nabha -
m.
 - sky
नभ - nabha -
m.
 - atmosphere
नभ - nabha -
m.
 - month zrAvaNa
नभ nabha
m.
 month zrAvaNa
श्रावणशुक्ल zrAvaNazukla light half of zrAvaNa
श्रावणद्वादशी zrAvaNadvAdazI
f.
 twelfth day of the month zrAvaNa
तन्तुपर्वन् tantuparvan
n.
 day of full moon in month zrAvaNa
श्रावणी zrAvaNI
f.
 day of full-moon in the month zrAvaNa
श्रवणा zravaNA
f.
 night of full-moon in the month zrAvaNa
विजयद्वादशी vijayadvAdazI
f.
 12th day in the light half of the month zrAvaNa
श्रावणशुक्लचतुर्थी zrAvaNazuklacaturthI
f.
 fourth and third day in the light half of zrAvaNa
श्रावणशुक्लतृतीया zrAvaNazuklatRtIyA
f.
 fourth and third day in the light half of zrAvaNa
कृष्णजन्माष्टमी kRSNajanmASTamI
f.
 eighth day of the second half of the month zrAvaNa
श्रवणाकर्मन् zravaNAkarman
n.
 ceremony performed on the day of full moon in zrAvaNa
हिन्दोल hindola
m.
 ornamental swing or litter in which figures of kRSNa are carried during the Swing-festival in the light half of the month zrAvaN
Wilson
English
नभ
m.
 (-भः)
1 The month Śrāvaṇa.
2 Æther, atmosphere.
f.
 (-भा)
1 A spitting pot.
2 The city of the sun.
E.
 नह to bind, affix भ
see नभस्.
Apte
English
नभ [nabha],
a.
 Killing, hurting. -भः The month Śrāvaṇa. -भम् The sky, atmosphere. -भा A spitting-pot.
Apte 1890
English
नभ a. Killing, hurting.
भः The month Śrāvaṇa.
भं The sky, atmosphere.
भा A spitting-pot.
Monier Williams Cologne
English
नभ
m.
 (rather
fr.
 √ नभ् denoting ‘bursting forth’ or ‘expanding’ than
fr.
 √ नह् ‘connecting’,
scil.
 heaven and earth) the sky, atmosphere (= नभस्),
L.
the month Śrāvaṇa,
Car.
N.
 of a son of Manu Svārociṣa or of the 3rd M° (together with Nabhasya),
Hariv.
of one of 7 sages of the 6th Manv-antara, ib.
of a demon (son of Vipra-citti by Siṃhikā), ib.
VP.
of a son of Nala (Niṣadha) and father of Puṇḍarīka (cf. नभस्),
Hariv.
BhP.
नभः in comp. for °भस्.
Monier Williams 1872
English
नभ नभ, अस्, m. (said to be fr. rt. 1. नह्
with affix भ, but rather fr. नभ् an older form of
1. नह्, ‘to bind, ’ ‘connect, ’ as ‘connecting heaven
and earth
’ according to others fr. rt. 1. नभ्, ‘to
rend asunder or be broken up into clouds’), = नभस्,
the sky, atmosphere
the month Śrāvaṇa (July —
August)
N. of a son of Manu Svārociṣa or of the
third Manu (mentioned together with Nabhasya)
N. of one of the seven sages of the sixth Manv-
antara
N. of a demon, son of Vipra-citti by Siṃhikā
N. of a son of Nala (Niṣadha) and father of Puṇ-
ḍarīka [cf. नभस्]
(आ), f. a spitting-pot (for
नभास्?)
N. of the city of the Sun
[cf. Zend
nap-ta, ‘moist, wet
’ Gr. νέφ-ος, νεφ-έλη, ξυν-νέ-νοφε,
νεφό-ω, probably δνόφος, ἰο-δνέφής,
γνό-φος
Lat. nūb-ē-s, nūbilu-s, nēbula, probably Nep-
tū-nu-s, nimbu-s for nembu-s
Old Iceland. nifl-
heim-r
Old Germ. nib-ul
Mod. Germ. neb-el
Angl. Sax. ge-nip, ‘a cloud
’ Slav. neb-o, base neb-
es, ‘sky
’ Lith. debes-i-s, ‘a cloud, ’ through change
of n into d, as in dewyni, ‘nine
’ Hib. neamh,
‘heaven
’ Cambro-Brit. nev, ‘heaven.’]
—नभ-
ग, अस्, m. ‘going on the sky, ’ N. of a son of Manu
Vaivasvata
[cf. नभाग, नाभाग।]
Benfey
English
नभ नभ,
m.
 A proper name,
Hariv. 823.
Apte Hindi
Hindi
नभः
पुं*
 - नभ् + अच्
श्रावण मास
नभम्
नपुं*
 - -
"आकाश, अन्तरिक्ष"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
नभ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರಾವಣಮಾಸ
निष्पत्तिः - > णभ (हिंसायाम्) - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > नभते हिनस्ति कीटादीन्
नभ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನುವಿನ ಒಬ್ಬ ಮಗ
नभ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಳಮಹಾರಾಜನ ಮಗ
L R Vaidya
English
naBa {% (I) m. %} The month of Śrāvaṇa.
naBa {% (II) n. %} The sky.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
०, अनन्त, अन्तरिक्ष, अभ्र, अम्बर, अम्बुद, असत्, आकाश, खं, ख, गगन, छिद्र, जलद, जलधर, जलधरपथ, दिव, नग्न, नभ, पयोद, पयोधर, पुष्कर, पूर्ण, पृथु, पृथुल, बिन्दु, मेघ, रन्ध्र, वरीय, विन्दु, वियत्, विष्णुपद, विष्णुपाद, विहायस्, वृहत्, व्योम, शून्य
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नभः,
पुं,
 (नभति हिनस्ति कीटादीनिति । नभहिंसायाम् + पचाद्यच् ।) श्रावणमासः । इतिशब्दरत्नावली ॥
(द्वितीयमनोः स्वारोचिषस्यपुत्त्रविशेषः । इति हरिवंशे । ७ । १४ ॥
तृतीय-मन्वन्तरदेवविशेषः । इति च तत्रैव । ७ । १९ ॥
कुशप्रपौत्त्रनलस्य पुत्त्रं । इति च हरिवंशे ।१५ । २७ ॥
)
नभः, [स्]
क्ली,
 (नह्यते मेघैरिति । नह बन्धने +“नहेर्दिवि भश्च ।” उणां ४ । २१० । इति असुन्भश्चान्तादेशः ।) आकाशम् । इत्यमरः । १ ।२ । १ ॥
(यथा, मनुः । ४ । ३७ ।“नेक्षेतोद्यन्तमादित्यं नास्तं यान्तं कदाचन ।नोपसृष्टं न वारिस्थं न मध्यं नभसो गतम् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
नभ हिंसायां निघण्टुः
भ्वा०
 आत्म०
सक०
 सेट् । नमते अन-भिष्ट नेभे । णभ हिंसे इत्यस्य णोपदेशत्वात् सति-निमित्ते णत्वम् नास्येति भेदः । तत्र धातौ आर्षस्तङ्इत्यशुद्धम् तस्य अनुदात्तेत्त्वेन आत्मनेपदित्वात् ।
नभ
त्रि०
 नभ--हिंसायां पचा० अच् । १ हिंसके २ श्रावणे मासिपु० शब्दर० । तस्य वृष्ट्या कीटादिहिंसकत्वात् तथात्वम् ।३ आकाशे
न०
 नभौकसशब्दे दृश्यम् । हिंसितसर्वप्राणिनांतेनैव गमनात्तस्य तथात्वम् । चाक्षुषमन्वन्तरे ४ सप्तर्षिभेदे“भृगुर्नभो विबस्वांश्च” हरिवं० ७ अ० चाक्षुषमन्वतरोक्तौ ।स्वारोचिषमनोः ५ पुत्रभेदे “प्रथितश्च नभस्यश्च नभऊर्जस्तथैव च” हरिवं० ७ अ० स्वारोचिषमन्वन्तरोक्तौ ।रामवंश्ये राजभेदे “निषधस्य नलः पुत्री ननः पुत्रीनलस्यतु” हरिवं० रामवंश्योक्तौ ।
Capeller
German
नभ
m.
 männl. Name.
Burnouf
French
नभ नभ
m.
 et नबस नभस्
m.
n.
 air,
atmosphère
nuage
pluie
saison des pluies
le mois de
श्रावण।
Fibres radicales du lotus.
homme à cheveux
gris.
Oiseau.
Gr.
νέφος
lat. nebula, nubes
anc. germ. nibul.
नभश्चक्षुस्
m.
 le Soleil [œil du ciel].
नभश्चमस
m.
 la Lune.
Sorte de gâteau.
Action de
conjurer.
नभश्चर
m.
 (चर्) nuage
vent
oiseau
un
विद्याधर।
नभस
n.
 mms. que नभस्।
नभसङ्गम
m.
 (सम्
गम्) oiseau.
नभस्लल
m.
 (तल) la région inférieure de
l'atmosphère.
नभस्य
m.
 (sfx. य) le mois de भाद्र।
नभस्वत्
m.
 (sfx. वत्) le vent.
नभस्क्रान्तिन्
m.
 (क्रम्) lion.
नभस्प्राण
m.
 vent.
नभस्सद्
m.
 dieu [assis sur un nuage].
नभस्सरित्
f.
 le Gange céleste.
नभस्स्थित
m.
 un des cercles de l'enfer.
नभस्स्पृश् a. qui touche le ciel.
Stchoupak
French
नभ-
m.
 fils de Nala et père de Puṇḍarīka.
नभः°
नभश्° iic. v. le suiv.