निमित्त (nimitta)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 निमित्त n.
  (-त्तं)
	 1. Cause,  motive,  instrumental cause.
	 2. Mark,  sign, 
spot,  trace,  token. 
	 3. Omen. 
	 4. A butt,  a target.
	 5. Pretext. E.
 
नि before,  मि to measure,  क्त affix,  also with कन् added निमित्तक ।

Capeller Eng

English

 निमित्त n.
  mark,  aim,  sign,  token
 presage,  omen
 reason, 
cause,  esp.
    the efficient cause
 in the obl. cases = because or on
account of
 adj.  caused,  produced,  occasioned by (—°).

Yates

English

 निमित्त (त्तं) 1.
n.
  Cause
 mark
 omen. 
adv. For the sake of. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

निमित्त 	-	 nimitta 	-	 n.
  	-	 sake
कृते 	-	 kRte 	-	 postp. 	-	 forthesakeof
अर्थ 	-	  artha 	-	 m.
  	-	 sake
स्वहेतु 	-	  svahetu 	-	 m.
  	-	  own sake
अस्मदर्थे 	-	  asmadarthe 	-	 indecl.
  	-	  for our sake
त्वत्कृते 	-	  tvatkRte 	-	 adverb phr 	-	  for your sake
भवदर्थ 	-	  bhavadartha 	-	 m.
  	-	  for your sake
यत्कृते 	-	  yatkRte 	-	 indecl.
  	-	  for whose sake
- अर्थे 	-	  - arthe 	-	  for the sake of
अन्तरे 	-	  antare 	-	 ind.
  	-	  for the sake of
अर्थतस् 	-	  arthatas 	-	 ind.
  	-	  for the sake of
कारणात् 	-	  kAraNAt 	-	 ind.
  	-	  for the sake of
उद्दिश्य 	-	  uddizya 	-	 ind.
  	-	  for the sake of
- अर्थम् 	-	  - artham 	-	 indecl.
  	-	  for the sake of
हेतो 	-	  heto 	-	 m.
  	-	  for the sake of
मानतस् 	-	  mAnatas 	-	 ind.
  	-	  for honour's sake
स्वार्थम् 	-	  svArtham 	-	 adverb 	-	  for one's own sake
निजार्थम् 	-	  nijArtham 	-	 ind.
  	-	  for one's own sake
मदर्थम् 	-	  madartham 	-	 ind.
  	-	  for the sake of me
पित्रर्थम् 	-	  pitrartham 	-	 ind.
  	-	  for a father's sake

निमित्त 	-	 nimitta 	-	 n.
  	-	 reason
निमित्त 	-	 nimitta 	-	 n.
  	-	 sake
निमित्त 	-	 nimitta 	-	 n.
  	-	  sign
निमित्त 	-	 nimitta 	-	 n.
  	-	  ground
निमित्त 	-	 nimitta 	-	 n.
  	-	  mark
निमित्त 	-	 nimitta 	-	 n.
  	-	  indication
निमित्त 	-	 nimitta 	-	 n.
  	-	  butt
निमित्त 	-	 nimitta 	-	 n.
  	-	  instrumental or efficient cause
निमित्त 	-	 nimitta 	-	 n.
  	-	  target
निमित्त 	-	 nimitta 	-	 n.
  	-	  omen
निमित्त 	-	 nimitta 	-	 n.
  	-	  good omen
निमित्त 	-	 nimitta 	-	 n.
  	-	  motive
निमित्त 	-	 nimitta 	-	 n.
  	-	  cause
युद्ध - निमित्त 	-	  yuddha - nimitta 	-	 n.
  	-	  casus belli

Wilson

English

 निमित्त
n.
  (-त्तं)
1 Cause,  motive,  instrumental cause.
2 Mark,  sign,  spot,  trace,  token. 
3 Omen. 
E.
  नि before मि to measure,  क्त affix
 also with कन् added
निमित्तक.

Apte

English

निमित्तम् [nimittam],  [नि-मिद्-क्त Tv.]

A cause,  motive,  ground reason
 निमित्तनैमित्तिकयोरयं क्रमः Ś.*
  7.3.

The instrumental or efficient cause (opp.  उपादान)
 धर्मार्थकाममोक्षाणां निमित्तान्यविरोधतः Bhāg.*
  3.7.32.

Any apparent cause,  pretext
 निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन् Bg.*
  11.33
 निमित्तमात्रेण पाण्डवक्रोधेन भवितव्यम् Ve.*
  1.

A mark,  sign,  token. 

A butt,  mark,  target
 निमित्ते दूरपातित्वे लघुत्वे दृढवेधने Mb.
 *  7.74.23
 निमित्तादपराद्धेषोर्धानुष्कस्येव वल्गितम् Śi.*
  2.27.

An omen,  prognostic (good or bad)
 निमित्तं सूचयित्वा Ś.*
  1
 निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव Bg.*
  1.31
 R.*
  1.86
 Ms.*
  6.5
 Y.*
  1.23
3.171.

Means of knowledge
 तस्य निमित्तपरीष्टिः MS.*  1.1.3.

Function,  ceremony
 एतान्येव निमित्तानि मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् (कर्तव्यानि)
 Mb.
 *  12.61.6. (निमित्त is used at the end of comp.
  in the sense of 'caused or occasioned by'
 किन्निमित्तो$यमातङ्कः Ś.*
  3. निमित्तम्,  निमित्तेन,  निमित्तान् 'because of',  'on occount of'.)Comp.   -अर्थः the infinitive mood (in gram). -आवृत्तिःf.  dependence on a special cause. -कारणम्,  हेतुः an instrumental or efficient cause. -कालः a specific time.-कृत् m.
  a crow -ज्ञ a.
  acquainted with omens (as an astrologar).

धर्मः expiation. 

an occasional rite.-नैमित्तिकम् (du. ) cause and effect
 निमित्तनैमित्तिकयोरयं क्रमः Ś.*
  7.3. -परीष्टि f.
  scrutiny of the means (of knowing)
 तस्य निमित्तपरीष्टिः MS.*  1.1.3. -मात्रम् the mere efficient cause or instrument
 Bg.*
  11.33. -विद् a.
  knowing good or bad omens. (m.  ) an astrologer.

Apte 1890

English

 निमित्तं [नि-मिद्-क्त Tv.] 1 A cause,  motive,  ground,  reason
 निमित्तनैमित्तिकयोरयं क्रमः Ś. 7. 30. 
2 The instrumental or efficient cause (opp. उपादान). 
3 Any apparent cause,  pretext
 निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन् Bg. 11. 33
 निमित्तमात्रेण पांडवक्रोधेन भवितव्यं Ve. 1. 
4 A mark,  sign,  token. 
5 A butt,  mark,  target 
निमित्तादपराद्धेषोर्धानुष्कस्येव वल्गितं Śi. 2. 27. 
6 An omen,  prognostic (good or bad)
 निमित्तं सूचयित्वा Ś. 1
 निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव Bg. 1. 31
 R. 1. 86
 Ms. 6. 50
 Y. 1. 203,  3. 171. (निमित्त is used at the end of comp. in the sense of ‘caused or occasioned by’
 किन्निमित्तोयमातंकः Ś. 3. निमित्तं,  निमित्तेन,  निनित्तान् ‘because of’,  ‘on account of.). 
Comp. 
अर्थः the infinitive mood (in gram.). 
आवृत्तिः f. dependence on a special cause. 
कारणं,  
हेतुः an instrumental or efficient cause. 
कालः a specific time. 
कृत् m. a crow. 
धर्मः {1} expiation. {2} an occasional rite. 
विद् a. knowing good or bad omens. (
m.) an astrologer. 

Monier Williams Cologne

English

 निमित्त n.
  (possibly connected with नि-√ मा above) a butt,  mark,  target,  MBh.
  

 sign,  omen,  Mn.
  
 Yājñ.
 
 MBh.
   &c.
   (cf.   दुर्-न्°)

 cause,  motive,  ground,  reason,  Up.
  
 Kap.
  
 Var.
 
 Mn.
  
 MBh.
  
 Kāv.
  &c.
   (in all oblique cases =
  because of,  on account of cf.
   Pāṇ.
  ii,  3,  23
 Pat.
 
 mfn.
   ifc.  caused or occasioned by
 °त्तं√ या,  to be the cause of anything,  Kād.
 )

 (in phil.
 ) instrumental or efficient cause (opp.  to उपादान,  the operative or material cause),  Vedāntas.
 
 Bhāṣāp. 

 =
  आगन्तु

 देह

 आदेश

 पर्वन्,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 निमित्त नि-मित्त,  अम्,  n. (probably con-
nected with नि-मा above),  a mark,  an aim
 an
archer's butt,  target
 sign,  token
 prognostic,  pre-
sage,  omen [cf. दुर्-न्°]
 cause,  motive,  reason, 
instrumental or efficient cause,  (opposed to उपा-दान, 
the material cause)
 निमित्त is used at the end of
a comp. in the sense ‘having as a motive or cause, ’
‘caused or produced by, ’ ‘occasioned by, ’ e. g. विष-
निमित्ता पीडा,  pain caused by poison
 (अम् acc., 
एन inst.,  आय dat.,  आत् abl.,  अस्य gen.,  ए loc.), 
because of,  on account of,  for the sake of,  for the
purpose of,  through.
—निमित्त-कारण,  अम्,  n. an
instrumental or efficient cause,  (especially the Deity
considered as the agent in creation.)
—निमित्त-
कारण-ता,  f. the state of being the efficient cause.
—निमित्त-काल,  अस्,  m. the period or moment of
time which may be regarded as causing any event
any given or specific time.
—निमित्त-कृत्,  त्,  m.
‘omen-maker, ’ a crow,  raven.
—निमित्त-ज्ञ,  अस्, 
आ,  अम्,  acquainted with omens.
—निमित्त-ज्ञान, 
अम्,  n. ‘knowledge of causes or signs, ’ N. of the fifty-
eighth chapter of the Kāma-sūtra by Vātsyāyana.
—निमित्त-तस्,  ind. by or from a special cause or
reason.
—निमित्त-ता,  f. or निमित्त-त्व,  अम्,  n. the
state of being a cause,  causality,  instrumentality.
—निमित्त-धर्म,  अस्,  m. expiation
 any occa-
sional or special penance,  rite,  or obligation.
—नि-
मित्त-निदान,  अम्,  n.,  N. of a work.
—निमित्त-
भूत,  अस्,  आ,  अम्,  become a cause or reason,  being
a cause or means.
—निमित्त-मात्र,  अम्,  n. the
mere efficient cause or instrument.
—निमित्त-विद्, 
त्,  m. ‘omen-knower, ’ an astrologer.
—निमित्त-
वेधिन्,  ई,  इनी,  इ,  hitting an aim,  piercing the mark.
—निमित्त-हेतु,  उस्,  m. an efficient cause.
—नि-
मित्तहेतु-त्व,  अम्,  n. the being an instrumental
or efficient cause.
—निमित्तार्थ (°त-अर्°),  अस्,  m.
the infinitive mood (in grammar).
—निमित्तावृत्ति
(°त-आव्°),  इस्,  f. dependance upon a special cause or
occasion.
—निमित्ती-कृ,  cl. 8. P. A. -करोति,  -कु-
रुते,  -कर्तुम्,  to make anything a cause,  to use as
a cause or means.
—निमित्ती-भू,  cl. 1. P. -भवति, 
-वितुम्,  to become a cause or reason for (with loc.).

Macdonell

English

 निमित्त ni-mitta,  n.
  aim,  mark
 sign,  token
 🞄omen
 cause,  occasion
 motive
 instrument,  🞄efficient cause
 —° a.
  having — as a cause,  🞄caused by: -ṃ yā,  be the occasion,  bear the 🞄blame
 ac.,  in. ,  d. on account of
 -tas,  🞄ad. by a special cause
 -tva,  n.
  causality
 🞄-hetu,  m.
  efficient cause: -tva,  n.
  abst. ɴ..

Benfey

English

 निमित्त नि-मित्त (vb. मा),  n.
 
 1.
Aim,  mark,  MBh. 5,  3480.
 2. Sign, 
omen,  Man.  6,  50
 Śāk. 8,  17.
 3.
Cause,  motive,  Bhāg. P. 8,  20,  6.
 4.
Instrumental cause,  MBh. 3,  10743 (the
cause on which the life of a prince
was dependent,  cf.  10744 and 10739).
 5. °तम् acc.,  °तेन instr.,  °ताय dat., 
adverbially,  On account of,  Rām.  2,  48, 
28
 90,  12
 30,  1.
 -- Comp.
 
अ-,  adj.
 
having no motive,  Śāk. d. 176. acc.
°तम्,  adv. without a cause,  Śāk. d. 45.
अतोनिमित्त + म्,  i. e.
अतस्-,  adv. therefore, 
Nal. 9,  34.
किम्-,  adj.
  by what occa-
sioned or caused,  Bhāg. P. 9,  9,  19.
acc. °तम्,  adv. why,  Chr. 80,  47. कु-
तोनिमित्त,  i. e.
कुतस्-,  adj.
  by what
caused,  Rām.  2,  74,  17.
दुस्-,  n.
  a bad
omen,  MBh. 2,  818.

Apte Hindi

Hindi

निमित्तम्
नपुं*
   - नि +  मिद् +  क्त
"कारण,  प्रयोजन,  आधार,  हेतु"

निमित्तम्
नपुं*
   - नि +  मिद् +  क्त
करणात्मक या कौशलदर्शी करण

निमित्तम्
नपुं*
   - नि +  मिद् +  क्त
"प्रतीयमान कारण,  ब्याज"

निमित्तम्
नपुं*
   - नि +  मिद् +  क्त
"चिह्न,  संकेत,  निशानी"

निमित्तम्
नपुं*
   - नि +  मिद् +  क्त
"ठूंठ,  लक्ष्य,  निशाना"

निमित्तम्
नपुं*
   - नि +  मिद् +  क्त
भविष्यसूचक शकुन

निमित्तम्
अव्य*  - -
"के कारण,  क्योंकि,  इस कारण कि"

निमित्तम्
नपुं*
   - नि+मिद्+क्त
ज्ञान का साधन

निमित्तम्
नपुं*
   - -
"कार्य,  उत्सव"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

निमित्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೇತು/ಕಾರಣ
निष्पत्तिः - > नि+ञिमिदा (स्नेहने) "क्तः" (३-२-१८७)
प्रयोगाः - > "स्वेच्छोपसर्पणमपि प्रतिमाभिमाने भेदभ्रमे पुनरमीषु न मे निमित्तम्"
उल्लेखाः - > नैष० १३-४२
निमित्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಿಹ್ನೆ/ಗುರುತು
विस्तारः - > "निमित्तं हेतुलक्ष्मणोः’ मेदि०
निमित्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೆಪ/ವ್ಯಾಜ
प्रयोगाः - > "निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन्"
उल्लेखाः - > गीता ११-३३
निमित्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಕುನ/ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಒಂದು ಘಟನೆ
प्रयोगाः - > "निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव",  "तां पुण्यदर्शनां दृष्ट्वा निमित्तज्ञस्तपोनिधिः"
उल्लेखाः - > गीता १-३१,  रघु० १-८६
निमित्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲಕ್ಷ್ಯ/ಗುರಿ
प्रयोगाः - > "निमित्तादपराद्धेषोर्धानुष्कस्येव वल्गितम्"
उल्लेखाः - > माघ० २-२७

L R Vaidya

English

 nimitta {% n. %} 1. A mark,  a sign,  a token
a butt,  a target,  निमित्तादपराद्धेषोर्धानुष्कस्येन वल्गितम् Sis.ii.27
an omen (good or bad),  निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव Bg.i.30,  R.i.86,  M.vi.50
cause,  motive
instrumental or efficient cause,  (op. to उपादान)
apparent cause,  pretext,  निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन् Bg.xi.33.

Bopp

Latin

 निमित्त n. (fortasse e निमित reduplicato त्,  a r. मा vel
मि praef. नि s. त)
1) causa. Accus. adverb. (निमित्तम्)
praepositionis loco fungitur,  ad exprimendum causâ, 
propter (gr. 691.). N. 9. 34.
2) signum. N. 23. 5. 8. BH.
1. 31. N. 13. 20. 16. 26.
3) vestigium. HIT. 24. 16.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

हेतु
पु
हेतु,  निमित्त,  हृदय
निमित्त-हृदयौ हेतू हीरौ वज्र-महेश्वरौ ॥ १८ ॥
verse 3.1.1.18
page 0014

निमित्त
क्ली
निमित्त,  हेतु,  लक्षण
अवटाख्यः कूपगर्तौ निमित्ते हेतुलक्षणे ॥ ३१ ॥
verse 3.1.1.31
page 0015

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 nimitta,  nt. (masc.,  nimittā ime LV 〔109.8,  193.16〕,  vss
 besides the Skt. mgs.,  the following seem worthy of distinct listings
 all seem to be also in Pali,  for which Childers must be consulted to correct and supplement PTSD), 
(1) (sign,  mark,  and so) external aspect or feature,  appearance (but not only visual
 cf. AbhidhK. LaV-P. 〔i.28〕 saṃjñā nimittodgrahaṇātmikā,  la notion consiste dans la préhension des caractères
 comm. nimitta = vastuno 'vasthāviśeṣa,  les diverses conditions ou manières dʼêtre de la chose
 quite similarly Laṅk),  defined,  yat saṃsthānākṛtiviśeṣākārarūpādilakṣaṇaṃ dṛśyate,  tan nimittam Laṅk 〔228.6—7〕
 each of the 5 objects of sense-perception has or consists of a nimitta,  cf. Suzuki,  Studies,  〔156,  end〕: na jātu rūpa-nimittam udgṛhītavān na śabda-ni° na gandhani° na rasa-ni° na sparśa-ni° RP 〔42.3—4〕
 na nimittasaṃjñāyām api pratitiṣṭhet Vaj 〔21.10,  19〕
 cf. 8—9 above,  na rūpapratiṣṭhitena … na śabda-(etc.)
 duḥśraddadhaṃ etu … nimittasaṃjñīn' (gen. pl.,  for °inām) iha bālabuddhinām SP 〔57.7〕 (vs) … for fools who form notions based on appearances
 nimittacārīṇa (gen. pl.) bravīti dharmam SP 〔120.3〕 (vs) … to men who follow appearances
 anitya-saṃjñānimitta-kāmehi Mv 〔i.54.6〕,  desires for what is impermanent,  (mere) name and appearance (wrongly Senartʼs note)
 (for the Bodhisattva about to attain enlightenment) śūnyā nimittā Mv 〔ii.341.12〕
 〔344.9〕,  appearances (esp. prob. as objects of the senses) are void (wrongly Senart)
 so (Buddha) cakṣuṣā rūpaṃ dṛṣṭvā na ca nimittagrāhī bhaviṣyan na cānuvyañjanagrāhī Mv 〔iii.52.6〕,  and with the other senses,  incl. manasā dharmāṃ vijñāya,  na ca etc. (10—)11,  when he perceives the objects of sense he is not one who grasps appearances or minor marks (Pali also associates nimittaggāhin and anuvyañjanaggāhin in the same way)
 similarly Śikṣ 〔357.2〕,  of Bodhisattvas
 saced … bodhisattvo … rūpe (and below with vedanāyāṃ,  saṃjñāyāṃ,  saṃskāreṣu,  vijñāne,  the 5 skandhas) carati,  nimitte carati (he operates in,  on superficial appearance) ŚsP 〔683.4 ff.〕,  also … rūpaṃ nityam iti carati,  nimitte [Page298-a] carati 〔8〕,  etc.
(2) personal,  physical mark or trait or characteristic,  esp. of the body,  but also of dress or ornament: mūrdhāto upādāya yāvat pādeṣu nimittaṃ paśyati Mv 〔iii.148.3〕 (the following details include muñja-mekhalaṃ!)
 nimittāni 〔19〕
 as basis for prognostication by soothsayers (cf. nimittika,  nai°),  te tasya nimittam udgṛhītum ārabdhā(ḥ) Divy 〔579.20〕
(3) (sign,  in sense of) hint,  suggestion of something wanted
 sometimes with avabhāsa,  q.v.,  as in Pali,  see Childers s.v. obhāsa,  〔298〕
 avabhāsa-nimittaṃ Śikṣ 〔131.6〕 (designed by a monk to extract donations)
 na bodhisattvo dānapatiṃ vā dṛṣṭvā nimittaṃ karoti Śikṣ 〔268.6〕
 so prob. MSV 〔ii.36.12〕 sā kāmarāgādhyavasitā nimittam upadarśayati,  showed an intimation (of her desire). Cf. naimittika(-tā,  -tva).

Indian Epigraphical Glossary

English

 nimitta (SII 1),  a sign.

Lanman

English

 nimitta,  n. mark (for shooting at)
 sign, 
token
 occasion or cause
 -am,  -ena,  adverbially, 
because of
 tannimittam,  -ena, 
because of this,  on account of this.

Abhyankara Grammar

English

निमित्त  (1) the formal cause of a gra- mmatical operation
 cf. निमित्ताभावे नैमित्तिकस्याप्यभाव
 given as a Pari- bhasa by many grammarians like Vyadi,  Siradeva and others
 cf. also प्रकृत्युपपदोपाधयो निमित्तं प्रत्ययेा निमित्ती M.Bh. on III.1.1 Vart. 2
 (2) distinguishing sign यः प्रेक्षापूर्वकारी भवति स: अध्रुवेण निमित्तेन ध्रुवं निमित्तमुपादत्ते वेदिकां पुण्डरीकं वा,  M.Bh. on I.1.26 Vart.5.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 निमित्त Ursache,  S I,  611,  14 (Ko.)
 °m. wohl Druckfehler.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

rgyu
१) आतान २) उपनिषद् ३) कारण ४) ° चर ५) चारिका ६) चारिन् ७) ° द्वार ८) निदान ९) निबन्धन १०) निबन्धनत्व ११) निमित्त १२) पिण्ड १३) प्रवृत्ति १४) बीज १५) माया १६) विचरन्ति १७) संचरति १८) संतति १९) समुदाचार २०) हेतु २१) हेतुक २२) हेतुकी २३) हेतुत्व २४)

rgyu mtshan
१) निबन्धन २) निमित्त ३) प्रमाण

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
निमित्ते कारणं हेतुर्बीजं योनिर्निबन्धनम् ॥ १५१३ ॥
निदानमथ कार्यं स्यादर्थः कृत्यं प्रयोजनम् ।
-wordlist-
 
निमित्त (क्ली),  कारण (क्ली),  हेतु (पुं),  बीज (क्ली),  योनि (पुंस्त्री),  निबन्धन (क्ली),  निदान (क्ली),  कार्य (क्ली),  अर्थ (पुं),  कृत्य (क्ली),  प्रयोजन (क्ली)

अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्

Sanskrit

--source--
 
वेध्यं निमित्तं बाणे तु लक्ष्यहा मर्मभेदनः ॥ १४१ ॥
वीरश्च वीरशङ्कुश्च कदम्बोऽप्यस्त्रकण्टकः ।
-wordlist-
 
निमित्त (क्ली),  लक्षहन् (पुं),  मर्मभेदन (पुं),  वीर (पुं),  वीरशङ्कु (पुं),  कदम्ब (पुं),  अस्त्रकण्टक (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

वेध्य
वेध्य,  लक्ष्य,  शरव्य,  निमित्त
वेध्यं लक्ष्यं शरव्यं च निमित्तं च समं विदुः ॥ ४६८ ॥
verse 2.1.1.468
page 0054

Mahabharata

English

Nimitta(ṃ),  Nimittastha = Śiva (1000 names^2).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 निमित्तं,  क्ली,
   (नि + मिद् + क्त । संज्ञापूर्व्वकत्वान्ननत्वम् ।) हेतुः । (यथा,  देवीभागवते । १ । १८ । ५ ।“किं निमित्तं महाभाग ! निःस्पृहस्य च मांप्रति ।जातं ह्यागमनं ब्रूहि कार्य्यं तन्मुनिसत्तम ! ॥
”)चिह्नम् । इत्यमरः । ३ । ३ । ७६ ॥
 शकुनः । यथा, “निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव ! ।इति श्रीभगवद्गीता ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 निमित्त न०
  नि + मिद--क्त । “अनात्मनेपदनिमित्ते” पासूत्रनिर्देशान्न न दस्य नः । १ हेतौ २ चिह्ने च अमरः“निमित्तेषु च सर्वेषु ह्यप्रमत्तो च भवेन्नरः” स्मृतिः“मयैव पूर्वं निहता धार्त्तराष्ट्राः निमित्तमात्रं भवसव्यसाचिन् ।” गीता “अतः कालं प्रवक्ष्यामि निमित्तंकर्मणामिह” ति० त० भविष्यपु०  “मासपक्षतिथीनाञ्चनिमित्तानाञ्च सर्वशः । उल्लेखनमकुर्वाणो न तस्व फल-भाग् भवेत्” ति० त० भविष्यपु०  । ब्रह्माण्डे “निमित्तानिच शंसन्ति शुभाशुभफलोदयम्” “निमित्तं मनश्चक्षुरा-दिप्रवृत्तौ” हस्तामलकम् । शुभाशुभसूचके ३ शकुने“निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव!” गीता४ फले उद्देश्ये “निमित्तात् कर्मयोगे” वार्त्ति० निमित्त-मिह फलम् । ५ निमित्तनिश्चये नैमित्तिकं निमित्तनिश्च-यादागतम् । ६ शरव्ये च शब्दार्थचि० स्वार्थे क तत्रार्थेसंज्ञायां कन् । निमित्तक चुम्बने शब्दमाला ।

Capeller

German

 निमित्त n.
  Ziel,  Zeichen,  Vorzeichen,  Veranlassung, 
Grund,  Ursache
 bewirkende
Ursache (ph.)
 adj. —° veranlasst,  bewirkt
durch. Acc.,  Instr. u. Dat. adv.
wegen. 

Burnouf

French

 निमित्त निमित्त n.
  (मि
 red. du त्) marque,  trace
signe.
		 Cause efficiente. -- Ac. निमित्तम् à cause de
 eu égard
à
 en vue de.
निमित्तक n.
  cause.
		 Baiser.
निमित्तकारण n.
  cause
 cause active
 acte de la cause
efficiente.
निमित्तमात्र n.
  instrument de la cause.
निमित्तविद् m.
  qui connaît les signes du temps,  astrologue.

Stchoupak

French

 निमित्त-
 nt. marque,  signe,  augure 
 but,  cause,  motif,  moyen,  cause
efficiente 
 -अं या- être la cause 
 किं न्। pourquoi ? pourquoi
faire ? -तस् pour telle raison 
 -ई-कृ- considérer qqch. comme la
cause,  se servir comme d'un moyen 
 -ई-कृत्य abs. en conséquence,  par la
faute de (acc.).
°नैमित्तिक- nt. du. cause et effet.
°मात्र- nt. rien qu'instrument ou moyen. 
°वेधिन्- a. qui atteint le but.
°सव्यपेक्ष- m.
  dépendance d'une cause.
निमित्तायुस्- a. dont la vie est déterminée par une cause.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.