वैराग्य (vairAgya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 वैराग्य n.
  (-ग्यं) Subjection of the appetite and passions,  absence of
worldly desires.
 E.
  विराग and ष्यञ् aff.
  : see वैराग ।

Capeller Eng

English

 वैराग्य n.
  losing colour or turning pale
 absence of
passion,  indifference,  repugnance.

Yates

English

 वैराग्य (ग्यं) 1.
n.
  Absence of worldly
passion or desire.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   वैराग्य  vairAgya  n.
   growing pale  
   वैराग्य  vairAgya  n.
   asceticism   
   वैराग्य  vairAgya  n.
   dislike  
   वैराग्य  vairAgya  n.
   freedom from all worldly desires   
   वैराग्य  vairAgya  n.
   disinclination  
   वैराग्य  vairAgya  n.
   distaste for or loathing of   
   वैराग्य  vairAgya  n.
   apathy  
   वैराग्य  vairAgya  n.
   disgust   
   वैराग्य  vairAgya  n.
   indifference to worldly objects and to life  
   वैराग्य  vairAgya  n.
   change or loss of colour   
   वैराग्य  vairAgya  n.
   aversion     
            

Wilson

English

 वैराग्य
n.
  (-ग्यं) Subjection of the appetite and passions,  absence
of worldly desires.
E.
  विराग,  and ष्यञ् aff.
  : see वैराग.

Apte

English

वैराग्यम् [vairāgyam],  [विरागस्य भावः ष्यञ्]

Absence of worldly desires or passions,  indifference to the world,  asceticism
 अभ्यासेन च कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते Bg.*
  6.35
13.8.

Dissatisfaction,  displeasure,  discontent
 कामं प्रकृति- वैराग्यं सद्यः शमयितुं क्षमः R.*
  17.55.

Aversion,  dislike.

Grief,  sorrow.

Change or loss of colour. Comp.
   -शतकम् N.
  of a Bhartṛihari's work (one among the शतकत्रयी).

Apte 1890

English

 वैराग्यं [विरागस्य भावः ष्यञ्] 1 Absence of worldly desires or passions,  indifference to the world,  asceticism
 अभ्यासेन च कौंतेय वैराग्येण च गृह्यते Bg. 6. 35,  13. 8. 
2 Dissatistaction,  displeasure,  discontent
 कामं प्रकृतिवैराग्यं सद्यः शमयितुं क्षमः R. 17. 55. 
3 Aversion,  dislike. 
4 Grief,  sorrow. 

Monier Williams Cologne

English

 वैराग्य n.
  change or loss of colour,  growing pale,  Suśr.
 
 Kām.
  

 disgust,  aversion,  distaste for or loathing of (loc.   abl.
 ,  or comp. ),  Bhag.
 
 Ragh.
  &c.
  

 freedom from all worldly desires,  indifference to worldly objects and to life,  asceticism,  Up.
  
 MBh.
   &c.
  

Monier Williams 1872

English

 वैराग्य,  अम्,  n. freedom from passion,  dispas-
sion,  absence of all worldly desires and appetites, 
asceticism,  devotion.
—वैराग्य-शतक,  अम्,  n.,  N.
of one hundred verses on asceticism by Bhartṛ-hari, 
(these verses constitute the third Śataka in his work.)

Macdonell

English

 वैराग्य vairāg-ya,  n.
  [virāga] growing pale 🞄(rare)
 loathing,  aversion,  disgust,  of (ab.,  🞄lc.,  —°)
 indifference to worldly objects,  🞄weariness of life: -tá,  f.
  aversion to (prati)
 🞄-śataka,  n.
  century of worldly indifference,  🞄T. of the third century of Bhartṛhariʼs 🞄proverbs.

Benfey

English

 वैराग्य वैराग्य,  i. e. वि-राग + य, 
n.
 
 1. Absence of worldly desire,  Bhag.
6,  35 (devotion)
 Pañc. 50,  16.
 2. Dis-
affection,  Hit. iii. d. 90.
 3. Sorrow, 
Pañc. 82,  13
 116,  11.
 4. Despondency, 
235,  11.
 -- Comp.
  स-वैराग्य + म्,  adv.
sorrowfully,  Pañc. 66,  20.

Hindi

uncolouredness इच्छा,  नहीं भौतिक वस्तुओं

Apte Hindi

Hindi

वैराग्यम्
नपुं*
   - विरागस्य भावः-ष्यञ्
"सांसारिक वासनाओं व इच्छाओं का अभाव,  सांसारिक बंधनों से उदासीनता,  विरक्ति"

वैराग्यम्
नपुं*
   - विरागस्य भावः-ष्यञ्
"असंतृप्ति,  अप्रसन्नता,  असंतोष"

वैराग्यम्
नपुं*
   - विरागस्य भावः-ष्यञ्
"अरुचि,  नापसन्दगी"

वैराग्यम्
नपुं*
   - विरागस्य भावः-ष्यञ्
"रंज,  शोक,  अफ़सोस"

वैराग्यम्
नपुं*
   - विराग+ष्यञ्
वर्ण या रंग का लोप

L R Vaidya

English

 vErAgya {% n. %} 1. Absence of worldly desires and appetites,  asceticism,  Bg.xiii.8
 2. dislike,  dissatisfaction,  displeasure,  कामं प्रकृतिवैराग्यं सद्यः शमयितुं षमः R.xvii.55.

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: वैराग्यम्
Root: वैराग्य
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ दशशिवाव्ययानि
Meaning(s):
⇒ Quality of Śiva
 Freedom from passion
Shloka(s):
1|1|47|2 ► ज्ञानं वैराग्यमैश्वर्यं तपः सत्यं क्षमा धृतिः॥ (स्वर्गकाण्डः/आदिदेवाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|1|47|2 ⇢ वैराग्यम् (वैराग्य) (नपुं) ⇒ Quality of Śiva
 Freedom from passion ⇒ दशशिवाव्ययानि
Related word(s):
isa_k ➡ शिवाव्ययम्
धर्म-धर्मी-भावः ➡ शिवः
उपाधि ➡ शक्तिः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 वैराग्यं,  क्ली,
   (विरागस्य भावः । विराग +ष्यञ् ।) विषयतुच्छधीः । यथा,  --“ज्ञानवैराग्ययोर्भक्तिप्रवेशायोपयोगिता ।ईषत् प्रथममेवेति नाङ्गत्वमुचितं तयोः ॥
यदुभे चित्तकाठिन्यहेतू प्रायः सतां मते ।सुकुमारस्वभावेयं भक्तिस्तद्धेतुरीरिता ॥
”यथा एकादशस्कन्धे ।“तस्मान्मद्भक्तियुक्तस्य योगिनो वै मदात्मनः ।न ज्ञानं न च वैराग्यं प्रायः श्रेयो भवेदिह ॥
”इति ॥
किन्तु ज्ञानविरक्त्यादिसाध्यं भक्त्यैव सिद्ध्यति ।यथा तत्रैव ।“यत् कर्म्मभिर्यत्तपसा ज्ञानवैराम्यतश्च यत् ।योगेन दानधर्म्मेण श्रेयोभिरितरैरपि ॥
सर्व्वं मद्भक्तियोगेन मद्भक्तो लभतेऽञ्जसा ।स्वर्गापवर्गं मद्धाम कथञ्चिद्यदि वाञ्छति ॥
रुचिमुद्वहतस्तत्र जनस्य भजने हरेः ।विषयेषु गरिष्ठोऽपि रागः प्रायो विलीयते ॥
अनासक्तस्य विषयान् यथार्हमुपयुञ्जतः ।निर्व्वन्धः कृष्णसम्बन्धे युक्तं वैराग्यमुच्यते ॥
प्रापञ्चिकतया बुद्ध्या हरिसम्बन्धिवस्तुनः ॥
मुमुक्षुभिः परित्यागो वैराग्यं फल्गु कथ्यते ॥
”इति भक्तिरसामृतसिन्धौ पूर्व्वभागे साधन-लहरी ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 वैराग्य न०
  विरागस्य भावः ष्यञ । विषयवासनाराहित्येऐहिकामुष्मिकविषयरागराहित्ये च ।वैराग्यस्य मोक्षहेतुत्वादि विवेकचूडामणौ दर्शितं यथा“मोक्षस्य हेतुः प्रथमो निगद्यते वैराग्यमत्यन्तमनित्यव-स्तुषुं ततः शमश्चापि दमस्तितिक्षा न्यासः प्रसक्ता-खिलकर्मणां भृशम् । ततः श्रुतिस्तन्मननं सतत्त्वध्यानंचिरं नित्यनिरन्तरं मुनेः । ततो विकल्पं परमेत्यविद्वानिहैव निर्वाणमुखं समृच्छति । यद्बाद्धव्यं तवे-दाणिमात्मानात्मविवेचनम् । तदुच्यते मया सम्यक् श्रुत्वा-त्मन्यवधारय । मज्जास्थिमेदःपलरक्तचर्मत्वगाह्वयैर्धा-तुभिरेभिरन्वितम् । पादोरुवक्षोभुजपृष्ठमस्तकैरङ्गैरुपा-ङ्गैरुपयुक्तमेतत् । अहं ममेति प्रथितं शरीरं मोहास्पदंस्थूलमितीर्य्यते बुधेः । नभोनभस्वद्दहनाम्बुमूमयः सू-क्ष्माणि भूताति भवन्ति तानि । परस्परांशैर्मिलितानिभूत्वा स्थूलानि च स्थूलशरीरहेतवः । मात्रास्तदीयाविषया भवन्ति शब्दादयः पञ्च सुखाय भोक्तुः । यएषु मूढा विषयेषु बद्ध्वा रागोरुपाशेन सुदुर्दमेन ।आयान्ति निर्य्यान्त्यध ऊर्द्ध्वमुच्चैः स्वकर्मदूतेन जवेननीताः । शब्दादिभिः पञ्चभिरेव पञ्च पञ्चत्वमापुः स्वगुणेन बद्धाः । कुरङ्गमातङ्गपतङ्गमीनभृङ्गा,  नरः पञ्च-भिरञ्चितः किम्? । दोषेण तीव्रा विषयः कृष्णसर्प-विषादपि । विषं निहन्ति भोक्तारं द्रष्टारं चक्षुषाप्य-यम् । विषयाशा महापाशात् यो विमुक्तः सुदुस्त्यजात् ।स एव कल्पते मुक्त्यै नान्यः षट्शास्त्रवेद्यपि । आपात-वैराग्यवतो मुमुक्षून् भवाब्धिपारं प्रतियातुमुद्यतान् ।आशाग्रहो मज्जयतेऽन्तराले निगृह्य कण्ठे विनिवर्त्यवेगात् । विषयाख्यग्रहो येन सुविरक्त्यसिना हतः ।स गच्छति भवाम्भाधेः पारं प्रत्यूहवर्जितः । विषम-विषयमार्गैर्गच्छतो नष्टबुद्धेः प्रतिपदमभियातो मृत्युरप्येष सिद्धिः । हितसुजनगुरूक्त्या गच्छतः स्वस्ययुक्त्या प्रभवति फलसिद्धिः सत्यमित्येव विद्धि । मो-क्षस्य काङ्क्षा यदि वै तवास्ति त्यजातिदूराद्विषयान्विषं यथा । पीयूषवत्तोषदयाक्षमार्जवप्रशान्तिदान्तीर्भजनित्यमादरात्” ।

Capeller

German

 वैराग्य n.
  Entfärbung
 Gleichgiltigkeit, 
Verdruss,  Widerwille gegen (Loc.,  Abl.
o. —°).

Stchoupak

French

 वैराग्य-
 nt. dégoût,  aversion,  répugnance (not. résultant de la
satiété) 
 indifférence aux choses de ce monde,  fait d'être
fatigué de l'existence,  renoncement (au monde),  ascétisme 
 -ता- f.
 
aversion pour (प्रति).
°फल- a. qui a pour fruit l'indifférence.
°युक्त- a. v. fatigué de l'existence.
°शतक- nt. titre d'une Centurie de Bhartṛhari.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.