शमी

zamI
Capeller Eng
English
1 श॑मी
f.
 = 1 श॑मि.
2 शमी॑
f.
N.
 of a tree.
Spoken Sanskrit
English
शमी - zamI -
f.
 - effort
शमी - zamI -
f.
 - toil
शमी - zamI -
f.
 - Sami tree or white thorn tree [ Prosopis Spicigera or Acacia polyacantha - Bot. ]
शमी - zamI -
f.
 - pod
शमी - zamI -
f.
 - legume
शमी - zamI -
f.
 - labour
शमी - zamI -
f.
 - zamI tree
Apte
English
शमी [śamī], [शम्-इन् वा ङीप्] (शमि sometimes)
N.
 of a tree (said to contain fire)
अग्निगर्भां शमीमिव
Ś.*
 4.3
Ms.*
 8.247
ध्रुवं स नीलोत्पलपत्रधारया शमीलतां छेत्तुमृषिर्व्यवस्यति
Ś.*
 1.18
Y.*
 1.32.
A pod, legume.
A particular measure.Comp. -कुणः the time when the Śamī tree bears fruit
P.
V.*
 2.24.
गर्भः an epithet of fire.
a Brāhmaṇa, one belonging to the sacerdotal or priestly class.-धान्यम् any pulse or grain growing in pods, leguminous grain. -रोहः an epithet of Śiva. -पत्री Mimosa Pudica, a kind of sensitive planet.
शमी [śamī] मि [mi] रः [rḥ], (मि) रः A small variety of the Śamī tree.
Apte 1890
English

शमी [शम्-इन् वा ङीप्] (शमि sometimes) 1 N. of a tree (said to contain fire) अग्निगर्भां शमीमिव Ś. 4. 3 Ms. 8. 247 ध्रुवं स नीलोत्पलपत्रधारया शमीलतां छेत्तुमृषिर्व्यवस्यति Ś. 1. 18 Y. 1. 302. 2 A pod, legume. Comp. गर्भः {1} an epithet of fire. {2} a Brāhmaṇa, one belonging to the sacerdotal or priestly class. धान्यं any pulse or grain growing in pods, leguminous grain. रोहः an epithet of Śiva.

Monier Williams Cologne
English
a legume, pod (cf. -जाति)
श॑मी
f.
 (cf. श॑मि) effort, labour, toil,
RV.
VS.
(शमी॑) the Śamī tree, Prosopis Spicigera or (accord. to others) Mimosa Suma (possessing a very tough hard wood supposed to contain fire
cf.
Mn.
 viii, 247
Ragh.
 iii, 9
it was employed to kindle the sacred fire, and a legend relates that Purū-ravas generated primeval fire by the friction of two branches of the Śamī and Aśvattha trees),
AV.
&c.
a partic. measure (See चतुह्-श्°)
=
 वल्गुली or वागुजि,
L.
Monier Williams 1872
English
शमी, f. (sometimes shortened into शमि, q. v.),
a rite, sacrificial rite (Ved., according to Naigh. II.
1. and Sāy. = कर्म)
a legume, pod
the Śamī
tree, Acacia Suma (possessing a very tough and hard
wood supposed to contain fire, [cf. Manu VIII. 247,
Raghu-vaṃśa III. 9]
it was employed to kindle
the sacred fire by rubbing two dried pieces together,
and a legend relates that Purū-ravas generated pri-
meval fire by the friction of two branches of the Śamī
and Aśvattha trees)
the shrub Serratula Anthel-
mintica (= वागुजी).
—शमी-गर्भ, अस्, m. ‘having
the Śamī tree as its place of origin, produced from
the Śamī tree, ’ epithet of Agni or fire
a Brāhman
or man of the sacerdotal class.
—शमी-धान्य, अम्,
n. ‘pod-grain’ any pulse or grain growing in pods.
—शमी-पत्त्री, f. ‘having Śamī leaves, ’ a kind of
sensitive plant, Mimosa Pudica.
—शमी-मन्दार-
माहात्म्य, अम्, n. ‘glorification of the Śamī and
Mandāra trees, ’ N. of the thirty-seventh chapter of
the Krīḍā-khaṇḍa of the Gaṇeśa-Purāṇa.
Macdonell
English
शमी 1. śám-ī,
f.
 effort, toil, labour (V.).
शमी 2. śam-ī́,
f.
 N. of a tree (Prosopis spicigera 🞄or Mimosa Suma), from the wood of 🞄which the Araṇīs or fire-sticks were made 🞄[perh. fr. √ 1. śam, work, owing to the friction 🞄required in producing fire]: (ī) -taru, 🞄m. , -vṛkṣa,
m.
 , -latā,
f.
 the Śamī-tree (C.)
🞄-garbhá,
a.
 growing or contained in the 🞄Śamī
m.
 religious fig-tree (v. aśvattha)
fire
🞄-máya,
a.
 (ī) consisting or made of Śamī 🞄wood.
Apte Hindi
Hindi
शमी
स्त्री*
 - शम् + इन्
एक वृक्ष (कहा जाता है कि इसमें आग रहती है)
शमी
स्त्री*
 - शम् + इन्
"फली, छीमी, सेम"
L R Vaidya
English
SamI(mi) {% f. %} 1. Name of a tree, अग्निगर्भो शमीमिव Sak.iv., Yaj.i.302
2. a legume, a pod.
Lanman
English
śamī́, f. a fabaceous plant, either Prosōpis
spieigera or Mimōsa Suma
a tree from
which the sticks of attrition (araṇī) were
taken.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 शमी, सक्तुफला, शिवा, शक्तुफला, शक्तुफली, शान्ता, तुङ्गा, कचरिपुफला, केशमथनी, ईशानी, लक्ष्मीः, तपनतनया, इष्टा, शुभकरी, हविर्गन्धा, मेध्या, दुरितदमनी, शक्तुफलिका, समुद्रा, मङ्गल्या, सुरभिः, पापशमनी, भद्रा, शङ्करी, केशहन्त्री, शिवाफला, सुपत्रा, सुखदा, जीवः
noun
वृक्षविशेषः।
"शम्याः काष्ठस्य उपयोगः पूजाकार्येषु भवति।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
ngag mtshungs
शमी
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
ग्रन्थिः पर्व परुर्बीजकोशी शिम्बा शमी शिमिः ॥ ११३० ॥
शिम्बिश्च पिप्पलोऽश्वत्थः श्रीवृक्षः कुञ्जराशनः ।
कृष्णावासो बोधितरुः प्लक्षस्तु पर्कटी जटी ॥ ११३१ ॥
-wordlist-
ग्रन्थि (पुं), पर्वन् (क्ली), परुस् (क्ली), बीजकोशी (स्त्री), शिम्बा (स्त्री), शमी (स्त्री), शिमि (स्त्री), शिम्बि (स्त्री), पिप्पल (पुं), अश्वत्थ (पुं), श्रीवृक्ष (पुं), कुञ्जराशन (पुं), कृष्णावास (पुं), बोधितरु (पुं), प्लक्ष् (पुं), पर्कटिन् (पुं), जटिन् (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
बीजकोशी
बीजकोशी, शमी, शिम्बा
बीजकोशी शमी शिम्बा ग्रन्थिः पर्व परुस्तथा ॥ १८९ ॥
verse 2.1.1.189
page 0024
पुराणम्
English
शमी / ŚAMĪ. A king, son of uśīnara. (bhāgavata, 9th skandha).
Vedic Reference
English
Śamī is the name of a tree in the Atharvaveda^1 and later.^2
It is described in the Atharvaveda^3 as destructive to the hair, ^4 as
producing intoxication, and as broad-leaved. These charac-
teristics are totally wanting in the two trees, Prosopis spicigera
or Mimosa suma, with which the Śamī is usually identified.^5
From the soft wood of the Śamī was formed the lower of the
two sticks (araṇī) used for kindling the sacred fire, ^6 the upper
one (the drill) being of Aśvattha. The fruit of the tree is
called Śamīdhānya.^7
1) Av. vi. 11, 1
30, 2, 3.
2) Taittirīya Saṃhitā, v. 1, 9, 6
4, 7, 4 (for the lower araṇī)
Kāṭhaka
Saṃhitā, xxxvi. 6
Taittirīya Brāh-
maṇa, i. 1, 3, 11 et seq.
6, 4, 5
Śatapatha Brāhmaṇa, ii. 5, 2, 12
ix. 2, 3, 37, etc.
3) Av. vi. 30, 2. 3.
4) In the Dhanvantarīya Nighaṇṭu,
p. 188 (ed. Poona), the Śamī and its
fruit are said to destroy the hair.
5) See Roth in Whitney, Translation
of the Atharvaveda, 302.
6) Av. vi. 11, 1
Śatapatha Brāhmaṇa,
xi. 5, 1, 15
Cf. 13
iii. 4, 1, 22
Taittirīya Saṃhitā, v. 1, 9, 6
4, 7, 4.
7) Śatapatha Brāhmaṇa, i. 1, 1, 10.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 59, 60.
अमरकोशः
Sanskrit
शमी स्त्री।
शमीवृक्षः
समानार्थक:
 शमी, सक्तुफला, शिवा
2।4।52।1।2
अल्पा शमी शमीरः स्याच्छमीसक्तुफला शिवा। पिण्डीतको मरुबकः श्वसनः करहाटकः॥
:
 अल्पशमी
पदार्थ-विभागः
:
 , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलसजीवः, वृक्षः
शमी स्त्री।
शिम्बा
समानार्थक:
 शमी, शिम्बा
2।9।23।1।2
शूकोऽस्त्री श्लक्ष्णतीक्ष्णाग्रे शमी शिम्बा त्रिषूत्तरे। ऋद्धमावसितं धान्यं पूतं तु बहुलीकृतम्.।
पदार्थ-विभागः
:
 , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलनिर्जीवः, अचलनिर्जीववस्तु
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit

शमी,

स्त्री,
वृक्षविशेषः । शाँइ इति भाषा ।(यथा, शाकुन्तले । ३ ।“अवेहि तनयां ब्रह्मन्नग्निगर्भां शमीमिव ॥ ”)तत्पर्य्यायः । शक्तुफला २ शिवा ३ । इत्यमरः ॥ शक्तुफली ४ । इति शब्दरत्नावली ॥ शान्ता ५तुङ्गा ६ कचरिपुफला ७ केशमथनी ८ ईशानी९ लक्ष्मीः १० तपनतनया ११ इष्टा १२ शुभ-करी १३ हविर्गन्धा १४ मेध्या १५ दुरितदमनी१६ शक्तुफलिका १७ समुद्रा १८ मङ्गल्या १९सुरभिः २० पापशमनी २१ भद्रा २२ शङ्करी२३ केशहन्त्री २४ शिवाफला २५ सुपत्रा २६सुखदा २७ । अस्य गुणाः । रूक्षत्वम् । कषा-यत्वम् । रक्तपित्तातिसारनाशित्वञ्च । तत्फल-गुणाः । गुरुत्वम् । स्वादुत्वम् । रूक्षत्वम् ।उष्णत्वम् । केशनाशित्वञ्च । इति राज-निर्घण्टः ॥ अपि च ।“शमी शक्तुफला तुङ्गा केशहन्त्री शिवाफला ।मङ्गल्या च तथा लक्ष्मीः शमीरः स्वल्पिकास्मृता ॥ शमी तिक्ता कटुः शीता कषाया रेचनी लघुः ।कम्पकासश्रमश्वासकुष्ठार्शःकृमिजित् स्मृता ॥ ”इति भावप्रकाशः ॥

  • ॥ शिम्बा । छिमडा इति भाषा । इत्यमरः ॥ वागुजिः । इति मेदिनी ॥ (कर्म्म । यथा, ऋग्-वेदे । ६ । २ । २ ।“ईजे यज्ञेभिः शशमे शमीभिः ।”“शमीभिः कर्म्मभिः कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः ॥ ”इति तद्भाष्ये सायणः ॥ )

शमी, [न्] त्रि, शान्तः । शमो विद्यतेऽस्य इत्यर्थेइन्प्रत्ययेन निष्पन्नमिदम् ॥

वाचस्पत्यम्
Sanskrit
शमि(मी) स्त्री शम--इन् वा ङीप् । (शाँव) १ वृक्षभेदे“शमी तिक्ता कटुः शीता कषाया रेचनी सघुः । कम्प-कासश्रमश्वासकुष्टार्शःकृमिजित् स्मृता” मावप्र० ।२ शिम्बायाच्च (शुँटि) हेमच० । ३ बाङ्खजौ मेदि० ।
Capeller
German
1. श॑मी
f.
 Mühe, Fleiß.
2. शमी॑
f.
 N. eines Baumes.
Grassman
German
śámī, f., Werk, Arbeit [von śam], insbesondere 2〉 das heilige Werk des Gottesdienstes
3〉 dhiyā́ śámī mit Gebet und Opferwerk, oder 4〉 mit Plan und Werk, d. h. mit Absicht und Ausführung.
-īm 2〉 {396, 10} (śaśamānásya)
{684, 14} (namasvínas).
-iā [I.] 2〉 {83, 4}
{192, 9}.
-ī [I.] 1〉 {110, 4}. — 2〉 {318, 8}. — 3〉 {786, 7}. — 4〉 vgl. śamīnahuṣī.
-i [I.] an die Stelle von śámī eintretend am Schlusse der Verszeilen und (nach Pada) vor Vokalen 1〉 {665, 27} ví ānaṭ turváṇe 〰. — 2〉 {87, 5}
{289, 3}. — 3〉 {222, 6}. — 4〉 {866, 1}.
-yās [G] 2〉 bodhi {299, 4} (neben ṛtásya).
-ībhis 1〉 {20, 2} 〰 yajñám āśata (ṛbhávas)
{294, 3}
{329, 4}. — 2〉 {313, 18}
{431, 4}
{444, 2}
{493, 1}
{854, 12}.
Stchoupak
French
शमी-
f.
 sorte d'acacia (Prosopis Spicigera ou Mimosa Suma), dont le
bois sert à allumer le feu sacré.
°गर्भ-
m.
n.
 de l'arbre Aśvattha (Ficus religiosa).
°लता-
f.
 branche de l'arbre Śamī.
°वृक्ष-
m.
 l'arbre Śamī.